Sugarcoating

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Vroeger lag het tijdschrift altijd ergens bij ons in huis. Niet van mij, maar van mijn zus, die er keurig een abonnement op had. Ik bladerde erdoorheen, aanvankelijk een beetje uit baldadigheid, alsof ik terrein betrad dat niet voor mij bedoeld was. Maar al snel bleef ik hangen. Niet bij de brave verhalen of de rubrieken waar alles netjes op zijn plek viel, maar bij die ene strip die er totaal uit de toon viel. Sugar Jones.

Ik begreep haar toen al niet helemaal, maar dat maakte haar juist interessant. Ze was luid, overdreven, soms ronduit onaangenaam. Geen heldin, geen voorbeeldfiguur, eerder iemand van wie je dacht: zo wil ik niet worden. Een vrouw die tegen de vijftig liep, maar zich met zichtbaar geweld nog als twintiger presenteerde. En toch las ik haar elke keer weer. Misschien omdat ze iets had wat de rest van het blad niet had: rafelrandjes.

Nu, zoveel jaar later, merk ik dat ze zich af en toe weer aandient. Niet dagelijks, gelukkig, maar op van die momenten dat ik iets te lang naar mezelf kijk. Op een foto bijvoorbeeld. Of beter gezegd: naar een bewerkte versie van mezelf. Want laten we eerlijk zijn, de mogelijkheden zijn tegenwoordig eindeloos. Een filter hier, een tikje gladstrijken daar, wat schaduw weg, wat licht erbij. Voor je het weet kijk je naar een versie van jezelf die net iets frisser oogt dan de werkelijkheid.

En daar sluipt ze binnen. Sugar Jones. Niet als stripfiguur, maar als gedachte. Als lichte waarschuwing. Want wat deed zij eigenlijk anders? Ook zij probeerde de tijd een stap voor te blijven. Met lagen make-up, met trucs, met een houding die moest verhullen dat de rek eruit was. Het verschil is misschien alleen dat haar middelen zichtbaarder waren. Grof en bijna grotesk. Terwijl die van ons subtieler zijn, digitaler, bijna onzichtbaar. Maar het mechanisme erachter is verdacht hetzelfde.

Ik betrap mezelf erop dat ik soms net iets te lang blijf hangen bij mijn verbeterde versie. Dat ik denk: zo kan het ook. En misschien, heel misschien, ook zo moet. Dat is het moment waarop het ongemakkelijk wordt. Niet omdat ouder worden erg is, maar omdat het blijkbaar niet meer vanzelfsprekend is om het gewoon te laten zien.

Begrijp me goed: ik ben niet van plan om alle filters per direct in de ban te doen. Daarvoor zijn ze te handig, te verleidelijk en soms gewoon leuk. Maar ik hoop wel dat er een grens blijft. Dat ik nog zie waar het ophoudt. Dat het spel blijft, en niet dat mensen me voorbijlopen wanneer ze me in het echt zien.

En misschien niet geheel onbelangrijk: mijn karakter moet niet diezelfde kant op schuiven. Want als er iets was wat Sugar Jones echt onaantrekkelijk maakte, dan was het niet haar uiterlijk. Het was de verbetenheid. Het koste wat kost vasthouden aan iets wat allang voorbij was, en iedereen die dat benoemde als vijand zien.

Daar zit voor mij het verschil. Ouder worden is onvermijdelijk. Hoe je ermee omgaat, dat is een keuze. Als ik dan toch moet kiezen tussen een rimpel extra of een beetje zelfspot, dan weet ik het wel. Al is het maar om te voorkomen dat ik op een dag in de spiegel kijk en denk: wanneer ben ik eigenlijk in die strip terechtgekomen?

Oorsprong

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Ik kan soms mijmeren in de bus of trein, maar meestal wel gewoon onderweg. Terwijl ik door de stad rijd of langs de randen van weilanden, ontstaat er een rustige laag over de werkelijkheid. De beweging van het voertuig, het ritme van haltes en kruispunten, het kijken zonder te hoeven handelen. Het nodigt uit tot gedachten die nergens heen hoeven. En vaak is er dan één gedachte die terugkomt en blijft hangen.

Dat wat wij als mens ooit als eerste hebben gemaakt, zou zomaar een olifantenpad kunnen zijn geweest. 

Geen uitvinding in de zin van een plan of een doelbewuste constructie, maar iets wat ontstaat doordat je het steeds opnieuw doet. Een vaste route door het landschap, omdat die route klopt. Omdat hij logisch voelt voor je voeten, je ogen, je lichaam. Een pad dat niet ontworpen is, maar gegroeid.

Ik stel me voor hoe dat gegaan moet zijn. Iemand loopt ergens heen, niet bijzonder of historisch, maar gewoon omdat er water is, of voedsel, of een plek waar het veiliger voelt. De volgende dag gebeurt hetzelfde, en de dag daarna weer. Niet omdat iemand dat zo heeft afgesproken, maar omdat het werkt. Omdat het eenvoudiger is dan telkens iets nieuws zoeken. En langzaam, bijna onzichtbaar, begint de aarde mee te doen: gras dat niet meer terugveert, modder die blijft liggen, bladeren die worden platgedrukt tot een soort geheugen van beweging. Wat eerst toeval was, wordt richting. Wat eerst een keer gebeurde, wordt een gewoonte van het landschap zelf.

Daar blijven mijn gedachten vaak hangen, ergens tussen halte en bestemming: bij het idee dat er geen harde grens is tussen natuur en cultuur. Een pad is geen breuk met de natuur, maar een samenwerking ermee. De mens loopt, de grond onthoudt. Misschien is een pad wel een vorm van ritme, een herhaling in de ruimte, een stille muziek die niet te horen is, maar wel zichtbaar in hoe alles net iets anders groeit, slijt en ademt.

Misschien is dat ook waarom het me blijft bezighouden als ik onderweg ben. Reizen werkt immers net zo. Je herhaalt bewegingen, volgt lijnen die ooit door anderen zijn getrokken, beweegt binnen systemen die begonnen als kleine, simpele keuzes. Een stoepje hier, een spoorlijn daar, een pad door een bos dat ooit gewoon de handigste route was. Wat begint als een enkele voetstap, wordt een patroon. En patronen worden wegen. En wegen worden steden.

Maar alles begint, stel ik me voor, met iets heel kleins. Iemand die naar huis loopt zonder zich te realiseren dat hij bezig is een vorm te maken in de wereld. Gewoon een mens die beweegt. En een landschap dat zachtjes meebeweegt.

Mens

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Het ego is een merkwaardig ding. Je kunt het niet zien, niet vastpakken, maar het is er altijd. Als een onuitroeibare huisgenoot die geen huur betaalt, maar wel de stand van de thermostaat bepaalt.

De mens is in de eerste plaats het middelpunt van het eigen bestaan. Dat klinkt onaardig, maar het is vooral praktisch. Je wordt wakker in je eigen hoofd, niet in dat van de buurman of de wereld. Daar begint het al, de wereld komt pas daarna. Soms heel ver daarna, als er nog tijd over is en de koffie niet te koud is geworden.

Altruïsme klinkt prachtig. Het staat goed in toespraken, op muren van goede doelen en in interviews waarin iemand iets nobels wil uitstralen. Maar in de praktijk is het vaak minder verheven. Je helpt een ander omdat het goed voelt. Omdat je er zelf lichter van wordt. Of omdat je niet met het beeld van een afgewend gezicht wilt blijven zitten. Zelfs de meest onbaatzuchtige daad heeft een schaduw waar de gever in staat.

We doen graag alsof dat iets is om ons voor te schamen, maar misschien is het gewoon hoe het werkt. De mens is geen gevallen engel, hij is een geslaagde mens, met gevoel voor status, erkenning en gemak. Alles netjes verpakt in beschaving.

Neem het woord samenleving. Het klinkt alsof we met z’n allen rond een warm vuur zitten, vriendelijk knikkend naar elkaar, brood brekend in harmonie. In werkelijkheid is het vaker een wachtrij waar iedereen net iets te dicht op elkaar staat en stiekem hoopt dat hij sneller aan de beurt is dan de rest. En als iemand ‘gaat u maar voor’ zegt, is dat meestal omdat hij half het gesprek verderop in een andere rij aan het volgen is.

Grote idealen hebben het daar moeilijk mee. Het communisme bijvoorbeeld: een prachtig idee op papier, glanzend bijna in zijn eenvoud. Iedereen gelijk, niemand achtergesteld, samen delen, samen dragen. Totdat mensen ermee beginnen. Dan komt er iets in beweging dat zich slecht laat plannen: voorkeur, begeerte, vergelijking. Het idee blijft mooi, de uitvoering wordt rommelig.

En toch is dat misschien geen tragedie, maar gewoon realiteit zonder opsmuk. De mens is niet bedoeld als verheven wezen dat voortdurend boven zichzelf uitstijgt. Hij is eerder een wezen dat vooral probeert zichzelf overeind te houden, in een wereld die daar niet altijd even geduldig mee omgaat.

Zelfs vriendelijkheid heeft vaak iets van zelfonderhoud. Je doet iets goeds en voelt je daarna net iets minder scheef in je eigen spiegel. Dat is geen cynisme, dat is mechaniek. Misschien is dat de geruststellende gedachte: we hoeven er geen heiligen van te maken. Het is al ingewikkeld genoeg om gewoon mens te zijn, met alle kleine belangen die daar in rondzingen. En ergens, tussen al dat geduw en getrek in ons eigen hoofd, zit precies dat wat we zijn. Niet beter. Niet slechter. Alleen maar mens.

Religie

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Het was er ineens niet meer. De vanzelfsprekendheid. De routine. Het stille genoegen van schoenen aantrekken, deur dicht, en gaan. Vijftien jaar lang was hardlopen geen vraag, maar een antwoord. Op drukte, op onrust, op alles. Nooit gedoe, nooit discussie met mezelf. Gewoon gaan.

En toen, ergens een half jaar geleden, veranderde er iets. Niet abrupt, niet met een duidelijke reden, maar sluipenderwijs. Waar ik vroeger meerdere keren per week liep, bleef er nu nog maar één moment over: de zaterdagochtend. Een vaste afspraak, dat wel. Maar ook niet meer dan dat. Alsof ik het hardlopen teruggebracht had tot een minimum. Hardlopen is voor mij altijd een soort persoonlijke religie geweest. Geen grote woorden, geen rituelen uit een overlevering, maar wel iets wat ertoe doet. Iets wat structuur geeft, rust brengt, betekenis zelfs. En zoals dat met religie kan gaan, werd het op een gegeven moment beperkt tot één moment per week. Mijn eigen kerkbezoek op zaterdagochtend. Schoenen aan, rondje, klaar.

Gek genoeg vond ik dat een tijdlang voldoende. Niet omdat het echt genoeg was, maar omdat het nét genoeg was om mezelf het gevoel te geven dat ik nog steeds liep. Dat ik het niet kwijt was. Terwijl dat natuurlijk maar deels waar was. Eén keer per week houdt iets in leven, maar het laat het niet groeien. De motivatie was er niet meer zoals vroeger. Geen tegenzin, maar ook geen zin. Een soort vlak landschap waarin hardlopen niet meer vanzelf kwam bovendrijven. Dat had ik nog nooit meegemaakt. Hardlopen was altijd het makkelijkste deel van de dag geweest. Even eruit, hoofd leeg, ritme vinden. Soms vijf kilometer, soms tien, maar altijd met hetzelfde gevoel: dit klopt. En nu klopte het minder.

Wat je dan merkt, en dat is misschien nog wel het meest confronterend, is dat conditie geen bezit is. Het is een tijdelijke overeenkomst. Eén keer per week is niet genoeg om vast te houden wat je jarenlang hebt opgebouwd. De ademhaling die sneller hoog zit, benen die eerder protesteren. Afstanden die vroeger “even” waren, vragen nu weer aandacht. Alsof je langzaam terugglijdt. Afgelopen zondag was daar een mooi moment voor geweest. De run door Den Helder. Bekend terrein, herinneringen aan vroeger, aan straten waar alles ooit begon. Ik liet hem voorbijgaan. Niet omdat het niet kon, maar omdat het nog niet goed voelde. Misschien een gemiste kans, misschien ook niet.

Want tegelijkertijd gebeurde er iets anders. Het besef dat ik het mis. Niet een beetje, maar echt. Dat typische gevoel na afloop, de frisse lucht, het ritme van voeten op asfalt. Het idee dat je iets hebt gedaan wat alleen jij hebt gedaan, zonder publiek, zonder applaus. Gewoon jij en de weg. Misschien is dat wel de kern van mijn kleine religie. En zoals dat gaat met geloof: één keer per week is uiteindelijk niet genoeg. Nu het ’s avonds weer langer licht blijft, verandert er iets. De drempel wordt lager. De dag nodigt uit. Je kijkt naar buiten en weet: ja, dit is een moment. Geen donkere ochtend die je uit bed moet trekken, maar licht dat je bijna naar buiten duwt.

Het moet weer vaker. Mijn kerk mag best weer wat voller bezocht worden, al is het alleen door mijzelf. Niet meteen groots of meeslepend, maar gewoon een extra moment erbij. Een doordeweekse avond, een tweede rondje. Het maakt niet eens zoveel uit wanneer, als het maar weer onderdeel wordt van de week. Ik weet hoe het gaat. Eerst weer voorzichtig. Niet te ver, niet te snel. Accepteren dat het anders voelt dan vroeger, dat het lichaam opnieuw moet wennen. Maar ook weten dat het terugkomt. Altijd.

Ik heb me inmiddels ingeschreven voor de Dam tot Damloop, eind dit jaar. Niet omdat ik nu al in vorm ben, maar juist omdat ik dat weer wil zijn. Een stip op de horizon, iets om naartoe te werken. Geen druk, wel richting. Misschien trek ik vanavond mijn schoenen weer aan. Niet omdat het moet, maar omdat één keer per week gewoon niet meer genoeg is.

Maan

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Wanneer ik tijdens mijn hardlooprondje de halve maan nog zichtbaar aan de hemel zie staan, denk ik aan de succesvolle terugkeer van Artemis II en kijk ik net iets anders omhoog.

Ik heb de laatste maanmissie online gevolgd. Thuis en onderweg, maar al snel zat ik er meer in dan ik had verwacht. Vooral toen de eerste scherpe foto’s binnenkwamen. Dat is toch iets anders dan vroeger. Alles is helder, bijna tastbaar. En toen die beelden van de achterkant van de maan verschenen, voelde ik het meteen: dat lichte, bijna kinderlijke enthousiasme. Alsof je even iets ziet wat eigenlijk niet voor jou bedoeld is.

Dat gevoel herken ik ergens van. Als peuter kreeg ik flarden mee van het Apollo-programma. Niet dat ik het begreep, maar het was er wel. De spanning in huis, de televisie die aanstond. Later hoorde ik pas over Apollo 11 en alles wat daarbij hoorde. Mensen die naar de maan gingen, dat was toen geen geschiedenis, maar iets wat gewoon gebeurde.

Misschien is dat waarom het me nu nog steeds raakt. Niet eens zozeer door de techniek of de prestatie, maar door het gevoel van nabijheid. Dat de maan even geen afstandelijk hemellichaam is, maar een plek waar mensen daadwerkelijk naartoe gaan en weer van terugkomen.

Het verschil met Apollo zit voor mij niet alleen in wat er gebeurt, maar in hoe ik het beleef. Toen was het iets wat groter was dan alles, nu past het ergens in mijn dag. Tussen werk en boodschappen door kijk ik live mee. En toch, juist door die beelden, die scherpte, dat zicht op de achterkant van de maan, komt het ineens weer dichtbij.

Vanochtend hing hij daar weer, die halve maan. Onaangedaan. Alsof er niets gebeurd is. Maar voor mij toch wel een beetje.

e-Reader

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Ik was eraan toe. Na ruim zeven jaar was mijn e-reader versleten en had hij een eigen wil ontwikkeld. Een combinatie die ik niet graag zie bij gebruiksvoorwerpen: je verwacht dat ze werken, maar soms lijken ze je te plagen, te vertragen, of gewoon eigenwijs te zijn.

Maar lang daarvoor waren er natuurlijk papieren boeken. Echte boeken. Papier en gewicht. En die geur, die typische, bijna bedwelmende geur van drukinkt en pagina’s, die me nog steeds lichtelijk opwindt.

Mijn eerste e-reader kwam dus niet in een leegte terecht. Het moest opboksen tegen een jeugdliefde. Tegen middagen in bed met een roman die steeds dikker leek te worden naarmate je verder las. Tegen boekenkasten die je niet alleen vulde, maar ook vormden. En die inmiddels, eerlijk is eerlijk, behoorlijk uit hun voegen barsten. Planken die doorbuigen, stapels die de muren beklommen. De e-reader werd geen gadget, maar een noodzaak.

En toen was daar ineens dat apparaat van Sony. De Sony PRS-650 Touch Edition. Dat voelde al een stuk directer. Alsof het apparaat eindelijk begreep wat de bedoeling was. Je tikte, je bladerde, en het werkte. Nog steeds niet snel, maar wel logisch. Lezen werd minder een handeling en meer een gewoonte.

Toch bleef het bijzonder. Duizenden boeken in een apparaat dat in je jaszak paste. Dat idee alleen al had iets futuristisch. Maar het bleef zoeken. Naar ritme, naar vanzelfsprekendheid.

Jaren later kwam de volgende stap: een waterdichte e-reader. Ineens kon je lezen zonder voorzichtigheid. Op de bank, in bed, maar vooral ook in bad. Uren heb ik daar gelegen, half onder water, boek boven het oppervlak, de wereld even op pauze. Er zit iets in dat soort momenten wat je moeilijk terugvindt in het dagelijks leven. Tijd die vertraagt. Stilte die echt stil is.

Het scherm werd scherper, het bladeren sneller. Het begon ergens op te lijken. Lezen werd weer lezen, zonder al te veel nadenken over het apparaat zelf. Ondertussen groeide mijn digitale bibliotheek gestaag. Geen e-boeken, maar wat mij betreft: hologram-boeken. Onzichtbare ruggen, geen stof, geen gewicht; maar wel dezelfde verhalen.

En sinds vandaag ligt er een nieuwe. Kleiner dan zijn voorganger, maar juist daardoor prettiger. Een beetje zoals een goed pocketboek dat je gedachteloos meeneemt. Lichter ook. Sneller. Het scherm scherper, het licht zachter. Alles lijkt gericht op één ding: verdwijnen.
Dat is misschien wel de grootste vooruitgang. Niet dat het meer kan, maar dat het minder opvalt. Dat je niet meer denkt: ik lees op een e-reader. Maar gewoon: ik lees.

En toch. Er blijft iets. Iets wat geen scherm ooit helemaal zal vervangen. Sommige boeken wil je niet swipen, die wil je vasthouden. Mijn boeken van Simon Carmiggelt bijvoorbeeld. Die lees ik niet digitaal. Die liefkoos ik. Alsof ze daar beter van worden. Alsof de zinnen anders vallen wanneer je het papier voelt.

Misschien is dat het. Dat het één het ander niet vervangt, maar aanvult. Dat je overdag leest in de hologramboeken, strak en eindeloos beschikbaar. En ’s avonds soms toch nog even een echt boek pakt. Gewoon, om even terug te zijn waar het begon.
Lezen is veranderd. Maar mijn liefde ervoor niet. Die blijft nog steeds hetzelfde.

Patchouli

On door DrayinDray Bosma3 reacties

Er zijn snellere vervoermiddelen dan de bus in Almere. Dat wist ik al. Maar dat ze ook zonder dienstregeling bestaan, ontdekte ik pas toen er van de week iemand met een vleugje patchouli in de bus stapte.

Enkele seconden later zat ik niet meer in de bus. Ik was elf. Den Helder, 1978. Zonlicht dat door een halfopen gordijn naar binnen viel, stofdeeltjes die daarin dansten alsof ze wisten dat dit moment later nog eens belangrijk zou worden. En ik zat op de kamer van Yvonne Z., met Karin H., Nancy S., Patty P. en Sheila S. Vijf meiden, en ik.

De bus reed door, maar ik was weg. In mijn oren zong Charles Aznavour zachtjes Hier Encore. Dat hielp niet bepaald om in het heden te blijven. Integendeel. Het was alsof iemand de deur van vroeger op een kier had gezet en zei: kijk maar even.

En daar zat ik. Elf jaar oud. Niet bezig met later, niet bezig met wie ik moest worden. Gewoon daar, op dat bed of misschien op de grond, dat weet ik niet meer precies. Wat ik wel weet is dat ik luisterde. Dat deed ik vooral. Die meiden praatten, over school, over ouders, over jongens. Licht absurd, want ik zat er gewoon tussen. Ik knikte, zei af en toe iets waarvan ik hoopte dat het ergens op sloeg, en probeerde vooral niet door de mand te vallen als iemand die eigenlijk geen idee had hoe je je in zo’n situatie hoorde te gedragen.

Maar ik hoorde erbij. Op een of andere manier wel, misschien zagen ze me als een van de meiden. Ik herinner me geen exacte zinnen meer, wel de sfeer. Het gevoel dat dit ergens over ging, ook al kon ik het niet benoemen. Dat hier iets gebeurde wat belangrijk was, zonder dat iemand het zo noemde. Misschien was dit het begin van begrijpen dat mensen ingewikkeld zijn, of dat luisteren soms belangrijker is dan praten, of gewoon dat het fijn was om ergens te zijn zonder dat je precies wist waarom.

En die geur. Patchouli. Iemand had het opgedaan, waarschijnlijk gedachteloos. Een druppeltje achter een oor. Maar het vulde de kamer, vermengde zich met het zonlicht, met stemmen, met alles wat daar gebeurde. Blijkbaar heeft mijn hoofd dat toen opgeslagen als één geheel. Want één vleugje, al die jaren later, en ik zat er weer middenin.

Terug in de bus keek ik om me heen. Mensen die ergens naartoe gingen, zoals mensen dat doen. Niemand die doorhad dat er net iemand even elf was geweest. Dat is misschien wel het wonderlijkste. Je draagt al die versies van jezelf gewoon met je mee. Ze zeggen niets, dringen zich niet op. Tot er iets gebeurt dat precies de juiste sleutel is.

Het openbaar vervoer brengt je van halte naar halte. Dit ging van Almere naar een tienerkamer in Den Helder, zonder overstap, zonder vertraging, en zonder dat ik er iets voor hoefde te doen.

Herinneringen

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Ik heb iets met datums. Ik ken de verjaardagen van mensen waarmee ik maar kort heb gewerkt. Soms ook die van collega’s die ik nauwelijks sprak. Een wandelende agenda, zouden sommigen zeggen. Meestal handig, soms vreemd. Ik zet zelfs pincodes of andere getallen om in datums, zodat ik ze niet kan vergeten. Zo wordt alles een soort kalender in mijn hoofd.
Soms heeft een datum een eigen gewicht. Je wordt wakker, doet je routine, en niets wijst erop. Tot dat ene getal zich plotseling opdringt, stil en onmiskenbaar. Niet met trompetgeschal, gewoon als een adem die je niet kunt negeren.

Vandaag is het de sterfdag van mijn zwager Hans. Mijn hele bewuste leven lang voelde hij als een oudere broer voor me. Iemand bij wie je altijd terechtkon. En ineens voelt alles anders: de lucht zwaarder, de stilte groter. Buiten lachen mensen, huilt een kind, rijdt een bus voorbij. Voor hen gewoon een dag, voor jou een gat dat niemand ziet.

Je probeert je gedachten te sturen, iets praktisch te doen, de wereld weer in te halen. Maar herinneringen sluipen binnen, ongepland: een geur, een zin, een blik. En zonder dat je het kunt uitleggen, vult het een lege plek in je borst. Een gemis dat geen woorden verdraagt.
Wat je verliest op zo’n dag is meer dan iemand. Het is vanzelfsprekendheid. Het idee dat sommige dingen blijven zoals ze altijd waren. Dat iemand er gewoon is, omdat hij er altijd was.

Toch zit er troost in die ongrijpbare pijn. De datum meldt zich elk jaar, alsof iemand zegt: “Ik ben er nog, een beetje.” Tegen de avond zakt het weer weg. Op dagen als deze denk ik meteen aan alle geliefden die er niet meer zijn, aan hun stem, hun lach, hun aanwezigheid die voor altijd bij me blijft hangen. Misschien is dat wel het meest pijnlijk: dat de mensen die je ooit je mooiste herinneringen gaven, uiteindelijk zelf de herinnering zijn geworden.

Weemoed

On door DrayinDray Bosma1 reactie

Er is een bepaald soort weemoed dat zich niet aankondigt met trompetgeschal. Het komt niet binnen als een drama. Het schuifelt naar binnen, gaat ergens zitten en zegt niets. Je merkt het pas als je ’s ochtends wakker wordt, in Nederland, terwijl de regen horizontaal lijkt te vallen. Het begint meestal een dag na thuiskomst.

In Toscane was alles eenvoudig. Dat is misschien wel het verraderlijke eraan. Je stond op, deed niets bijzonders, en toch voelde de dag als een cadeautje. De zon was er gewoon. Alsof iemand hem speciaal voor jou had aangezet en daarna vergeten was hem weer uit te doen. Je liep naar een pleintje dat er al honderden jaren lag en bestelde een caffè pistachio. Alleen al de naam maakte dat je bleef zitten.

Lunch was geen onderbreking van de dag, maar de dag zelf. Een tafeltje, een karaf bronwater, koel en helder, met van die kleine druppels aan de buitenkant van het glas. En die koffie dus, zachtgroen bijna, lichtzoet, iets romigs, iets dat nergens om vroeg en toch alles gaf. Je keek naar mensen die ook zaten te kijken. Er gebeurde niets en dat was precies de bedoeling.

En dan nu. Een woensdagmorgen die al moe begint. De lucht heeft de kleur van een oude krant. De wind trekt aan je jas alsof hij iets van plan is. Op kantoor ruikt het naar natte jassen en koffie die al te lang op de plaat staat. Je opent je mailbox en daar is hij weer: de wereld zoals hij blijkbaar hoort te zijn. Afspraken, herinneringen, kleine verzoeken die nooit klein blijven.

Het is niet dat het hier slecht is. Dat is het verwarrende. Nederland doet gewoon zijn ding. Collega’s zijn vriendelijk. De koffie is prima, maar hij is geen caffè pistachio. Dat is het probleem misschien. Hij doet wat hij moet doen, maar hij blijft koffie.

Je denkt aan dat terras. Niet eens aan iets spectaculairs. Geen groot uitzicht, geen dramatische zonsondergang. Gewoon dat tafeltje, een beetje scheef misschien, met een glas dat een kringetje achterlaat. Het bronwater dat je niet dronk omdat je dorst had, maar omdat het er was. Omdat het hoorde bij zitten. Bij blijven.

Hier kijkt de klok je aan. Niet vijandig, maar wel nadrukkelijk. Alsof hij wil zeggen: we gaan door, of je het nu leuk vindt of niet. ‘s Middags, als de regen nog steeds niet heeft opgegeven, vraag je je af hoe dat kan. Dat je daar zo moeiteloos in een ritme gleed dat eigenlijk nergens over ging, en dat je hier zo hard moet werken om iets eenvoudigs vast te houden. Een gevoel, een rust, al is het maar voor even.

Misschien zit het hem in dat water. In de vanzelfsprekendheid ervan. In het feit dat je daar niets hoefde toe te voegen om het goed te laten zijn. Geen haast, geen plan. Alleen een glas dat af en toe werd bijgevuld.

Aan het eind van de dag reis je weer naar huis. De regen is iets minder geworden, maar hij is er nog. Je stapt de voordeur door, hangt je jas op, en ergens, heel even, denk je: morgen ga ik het anders doen. Rustiger. Minder haast. Maar je weet ook dat morgen gewoon donderdag is. En toch, heel even, bij het inschenken van een glas water, zie je dat Toscaanse tafeltje weer voor je. Met die caffè pistachio en dat koele bronwater. Het staat er nog. Het wacht nergens op. Misschien is dat het. Dat het daar gewoon doorgaat, zonder jou.

Pistachio

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Het was in Pisa dat het gebeurde. Niet bij die scheve toren, want die staat er al even en zal daar nog wel even blijven staan, maar op een terras onder het reuzenrad. Het was avond. De lucht was dat diepe, Italiaanse blauw dat langzaam tegen het zwart aan schuurt, en het reuzenrad wierp een elektrisch licht over de kasseien. Een vreemd, modern baken in een stad die al zo lang de tijd trotseert.

Ik zat daar; de koelte van de avond trok langzaam in mijn jas, en ik bestelde een caffè pistachio. Het kwam niet in een kopje, maar in een klein glaasje. Dat is essentieel. In het kunstlicht van het terras zag je de gelaagdheid pas echt goed: de diepgroene, bijna stroperige crème onderin, daarboven de sterke espresso en een toefje melkschuim dat de boel bescheiden afdekte. Het is geen koffie, het is een klein mirakel in een glas dat ook nog eens je hart verwarmt.

Soms vergeet je een liefde. Niet omdat het over is, maar omdat het leven eroverheen is gegroeid, met het alledaagse en de boterhammen met kaas. De pistache was voor mij zoiets geworden: een bakje zoute nootjes bij een matige borrel, waarbij je je nagels stukbreekt op de exemplaren die weigeren open te gaan. Een verplicht nummertje op een verjaardag.

Maar Toscane doet dat met een mens. Het herinnert je aan de essentie. Terwijl de neonverlichte bakjes van het reuzenrad traag hun rondjes draaiden boven de stad, roerde ik met een klein lepeltje de groene bodem omhoog. De kleur was die van een oude Italiaanse sportwagen, dat specifieke, gedempte groen dat nergens anders ter wereld zo goed staat als hier.

In de dagen die volgden, in de stadjes rondom Pisa, zette de bekering door. Ik at ijs bij salons die volgens de bordjes ‘wereldberoemd’ waren, en in Italië geloof je dat meteen, want waarom zouden ze liegen? Hier geen felgroen chemisch mengsel, maar de kleur van klei en mos. Het was koud, maar de smaak was warm. Vet, ziltig en een heel klein beetje aards. De smaak van blijdschap.

De pistache is de aristocraat onder de noten. Waar de pinda een volksjongen is en de walnoot een tikkeltje te intellectueel en stroef, is de pistache de dandy. Elegant, een tikje decadent en altijd gehuld in die prachtige, paarsgroene fluwelen jas. In Italië begrijpen ze dat. Daar vieren ze de noot door hem vloeibaar te maken, door hem te verheffen tot kunst in een klein glaasje of een hoorntje.

Het afgelopen weekend in Toscane was een herontdekking. De liefde is weer opgebloeid, en zoals dat gaat met een oude vlam die je weer tegenkomt in de avondschemering van een vreemde stad: het voelde alsof we nooit uit elkaar waren geweest.

Ik keek naar mijn handen in het schijnsel van het reuzenrad. Geen afgebroken nagels dit keer, maar de vage geur van gebrande noten en een vleugje suiker. De wereld is vaak grijs en gecompliceerd, maar zolang er steden zijn waar ze pistache serieus nemen als de avond valt, is er hoop. Ik nam de laatste slok uit mijn glaasje. Het was zoet, het was bitter, en het was precies goed. Soms moet je in het donker onder een reuzenrad gaan zitten om het licht weer te zien. Of gewoon de kleur groen.

Huis

On door Drayinboeken1 reactie

Er zijn huizen die een indruk achterlaten en er zijn huizen die je achtervolgen. Het huis in Vroeger woonden wij hier van Marcus Kliewer is er zo een. Je zou het bijna kunnen aanraken, maar het is een boek, dus dat gaat niet lukken. Toch voel je het. Je loopt erdoorheen in je hoofd. Je hoort de houten vloeren kraken en ziet het licht vallen in kamers die je zelf nooit hebt bezocht. En je denkt: waarom blijft dit huis zo lang bij me?

Het verhaal draait om Eve en Charlie. Ze kopen een oud huis: goedkoop, charmant en met een geschiedenis die je liever niet zou kennen. Het klinkt als een thriller, een horror misschien, maar het is niet schreeuwerig. Het sluipt. Zoals mist over een weiland in de vroege ochtend. Je voelt dat er iets is, maar je weet niet precies wat. Kliewer schildert met woorden. De kamers, de gangen, de stilte; het huis is niet alleen het decor, het is personage, antagonist en geheugen tegelijk.

Ik heb het boek de afgelopen week in twee dagen uitgelezen. Niet omdat het kort was, maar omdat ik constant verder móést. Er is een zolderscène die me bijna deed opspringen uit mijn stoel. Hoofdpersonage Eve zoekt met een zaklamp naar sneeuwkettingen. Net op het moment dat ze een stel blote voeten in de schaduw opmerkt, hapert de lamp. Dan gaat het licht uit. Pikkedonker. De voetstappen beginnen traag en slepend, alsof ze voorzichtig aftasten. Dan worden ze steviger. Sneller. Tot het bijna rennen is. Ik voelde de spanning fysiek en dacht: misschien moet ik nu zelf opstaan en ontsnappen.

Wat het boek zo intrigerend maakt, is dat het huis dagen later nog door je hoofd spookt. Terwijl je koffie zet, denk je aan de krakende trap naar de kelder. Terwijl je de was ophangt, meen je de vloer boven je te horen. Het verhaal stopt niet als je het boek dichtklapt; je loopt door je eigen huis en vergelijkt. Het voelt alsof je in een ghost room bent geweest zonder dat er iets expliciets gebeurde. Het is een beklemmende schoonheid.

Kliewer doet dat slim. Geen overbodige effecten, geen grote sprongen. Alles is subtiel, precies genoeg om je zenuwen te prikkelen. Je vult zelf de gaten in. Wat gebeurde er in die hoek? Hoe voelt de ruimte als er niemand kijkt? Het is alsof hij een deur openzet en fluistert: “Kijk maar goed, maar wees voorzichtig.”

De stijl is direct en beeldend. Sommige zinnen laten je even stilstaan, zoals bij een schilderij waar je steeds een nieuw detail ontdekt. Je gaat twijfelen aan wat werkelijk is en wat niet. Je leest het ademloos, een beetje bang en vooral mateloos nieuwsgierig.

Vroeger woonden wij hier is een debuut, maar dat merk je nauwelijks. Het is scherp, nauwkeurig en doodeng. Het is geen klassieke thriller, maar een psychologisch en stilistisch meesterwerk. Een verhaal dat je in een paar dagen verslindt, maar dat jou daarna niet meer loslaat.

Wit

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Er zijn van die kleine momenten waarop de tijd ineens een rare lus maakt. Je staat ergens, doet iets alledaags, en plotseling sta je oog in oog met het verleden. Niet groots of dramatisch. Gewoon een papieren keukendoekje.

Dat gebeurde mij deze week op het werk. In de pantry. Ik pakte een velletje papier om mijn handen af te drogen en keek er even naar. Het was wit. Stralend wit zelfs. Het soort wit dat bijna licht lijkt te geven. Ik stond er een paar seconden naar te kijken alsof ik een archeologische vondst in handen had. Want wit keukenpapier, dat had ik in geen veertig jaar meer gezien. Tenminste, zo voelde het. In mijn herinnering verdwenen die ergens begin jaren tachtig. Rond de tijd dat we allemaal ineens leerden wat een ozonlaag was. Daar zat namelijk een gat in. Een serieus gat. En dat kwam door ons. Door spuitbussen, koelkasten, airco’s. Door iets met een afkorting die iedereen toen kende: CFK.

Dat was het moment waarop allerlei dingen ineens anders werden. De deodorant in de badkamer kreeg een nieuw etiket:“CFK-vrij”. Alsof dat een soort keurmerk was. Spuitbussen klonken ook anders, vond ik toen. Of misschien verbeeld ik me dat. Maar er was nog iets dat verdween: het witte papier. Keukenrollen, servetten, papieren handdoeken – alles werd opeens grijzig. Dat typische schuurpapierachtige spul. Het voelde ook anders. Harder. Minder luxueus. Alsof het papier je handen niet zozeer droogde als wel een lichte huidbehandeling gaf. Niemand klaagde daarover. We waren tenslotte de planeet aan het redden. Ik kan me nog herinneren dat iemand uitlegde dat papier vroeger wit werd gebleekt met chloor. Dat was efficiënt, maar niet bepaald vriendelijk voor het milieu. Dus werd het grijs. Ongebleekt. Milieubewust. Een beetje alsof het papier zelf ook schuldgevoel had. En zo bleef het. Decennia lang was grijs keukenpapier gewoon hoe keukenpapier eruitzag.

Tot deze week. Daar lag het dus. In de pantry. Een stapel spierwitte papieren handdoekjes in een dispenser. Ik trok er nog eentje uit om te controleren of ik me niet vergiste. Wit. Ik keek even om me heen, half verwachtend dat er ergens een bordje hing met uitleg. Iets als: “Nieuwe generatie duurzaam gebleekt papier”. En eigenlijk zou dat bordje best kunnen bestaan. Want tegenwoordig mag papier weer wit worden gemaakt, maar op een andere manier. Niet meer met chloor zoals vroeger, maar met zuurstofverbindingen zoals waterstofperoxide of ozon. Dat klinkt nog steeds een beetje als een middel waarmee je een zwembad schoonmaakt, maar het laat in ieder geval geen schadelijke chloorresten achter in het water of het milieu. Of gaten in de ozonlaag. Technisch gezien is dat dus een stuk schoner.

Maar toch voelde het een beetje vreemd. Alsof iemand streamingdiensten via cassettebandjes aanbiedt. Het kan allemaal prima, maar je had er gewoon niet meer op gerekend. Ik stond daar dus met dat velletje in mijn hand en dacht: kijk nou toch. Sommige dingen verdwijnen niet echt. Ze wachten gewoon tot de techniek een rondje heeft ingehaald. En dan liggen ze ineens weer in de pantry.

Slapen

On door DrayinDray Bosma1 reactie

Het begon begin van de week. Zo’n maandagochtend waarop je wakker wordt en meteen weet dat er iets niet klopt. Niet dramatisch, geen bliksem door je lijf, maar een subtiel signaal. Alsof je lichaam zachtjes zegt: vandaag even niet.
  Mijn hoofd voelde zwaar. Mijn keel was schraal. Armen en benen hadden dat merkwaardige gevoel alsof ze de dag ervoor zwaar werk hadden verricht, terwijl dat helemaal niet zo was. Toch deed ik wat mensen vaak doen: gewoon gaan. Koffie zetten, douchen, jas aan, naar kantoor.
  Op het werk probeerde ik me te gedragen alsof alles normaal was. Dat lukt verrassend lang. Je drinkt nog een kop koffie, kijkt naar je scherm, voert een paar gesprekken. Ondertussen merk je dat je hoofd wat doffer wordt en je concentratie steeds korter. Maar goed, het was maandag. Maandag moet je niet te serieus nemen.

Dinsdag probeerde ik het opnieuw. Ik zat een paar uur op kantoor, maar al vroeg in de ochtend wist ik dat het niet ging. Mijn hoofd voelde inmiddels alsof er watten in zaten. Mijn lichaam had dat logge, zieke gevoel dat je niet kunt wegredeneren. Je kunt dan nog een kop koffie drinken, maar dat verandert niets meer.
  Dus deed ik iets wat ik eigenlijk nooit doe: ik pakte mijn spullen, zei dat het niet ging, en vertrok. Niet naar huis om nog wat te werken, niet naar huis om het rustig aan te doen. Gewoon naar bed.

Dat is een merkwaardig moment als je dat jaren niet hebt gedaan. Midden op de dag onder een dekbed kruipen voelt een beetje als spijbelen, ook al ben je bijna zestig en volkomen gerechtigd om ziek te zijn. Maar mijn lichaam had daar geen enkele moeite mee.
  Ik sliep.
  En toen ik wakker werd, sliep ik daarna weer.

Het is opvallend hoe klein de wereld wordt als je ziek bent. Alles wat normaal belangrijk lijkt, verdwijnt naar de achtergrond. E-mails, agenda’s, afspraken; het lost allemaal op in iets wat later wel weer terugkomt. Er bleef eigenlijk maar één activiteit over: slapen.

De oorzaak lag waarschijnlijk een paar dagen eerder. Het afgelopen weekend was er een familieverjaardag. Heel gezellig. Cupcakes, koffie, gesprekken die tegelijk begonnen en nergens eindigden. En kleine kinderen.
  Kinderen zijn vrolijk, enthousiast en vol energie. Ze rennen door de kamer, bouwen torens van speelgoed, klimmen op schoot, geven knuffels en niezen ergens halverwege het gesprek zonder daar zelf enige aandacht aan te besteden. Hun weerstand kan dat allemaal hebben. Die van mij blijkbaar iets minder.

Na twee dagen komt de rekening. Een verkoudheid van het soort dat zich duidelijk meldt: een beetje verhoging, een zere keel en dat typische gevoel in spieren en gewrichten alsof ze licht geïrriteerd zijn over het bestaan.
  Dus werd het een paar dagen van slapen. Echt slapen. Het soort slaap waarbij je even wakker wordt, op de klok kijkt en ontdekt dat er drie uur voorbij zijn. Daarna draai je je nog eens om en begint het opnieuw.
  Langzaam werd het beter. Eerst de keel, toen het hoofd, daarna de spieren. En ergens op vrijdagochtend merkte ik dat de koffie weer naar koffie rook. Dat is meestal het moment waarop het leven weer voorzichtig begint.

The Supremes

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Sommige liefdes beginnen niet met een donderslag, maar met een opmerking tussen de dampende pannen. Bij mij waren dat de stemmen van The Supremes en vooral de stem van mijn moeder, die vanuit de keuken riep: “Hoor je dat? Dat zijn The Supremes.” Alsof het algemene kennis was, iets wat je als kind gewoon moest opslaan voor later.
   Mijn moeder was geen uitgesproken fan. We hadden thuis geen platenkast vol Motown. Maar zodra er een hit voorbij kwam, veranderde haar toon. Dan ging het over Diana Ross. “Dat magere type,” zei ze dan, half bewonderend, half verbaasd. Dat tengere lichaam, die enorme ogen, dat grote haar – het maakte indruk. Terwijl zij aardappels afgiet, stond daar op televisie een wereld van glitterjurken en perfect ingestudeerde pasjes.

En soms, terwijl ze stond te strijken, noemde ze Florence Ballard. Dat die in armoede was overleden. Dat roem niet alles zegt. Die zinnen bleven hangen. Ik begreep als jongen nog niet de volle zwaarte ervan, maar ik voelde dat er iets achter zat. En dan was er Mary, over wie ze met een zekere vanzelfsprekendheid sprak: Mary, die er van het begin tot het bittere einde bij was gebleven. Alsof trouw blijven aan een groep net zo’n prestatie was als een nummer 1-hit scoren. Mijn moeder vertelde die wetenswaardigheden alleen wanneer er een liedje op radio of tv klonk, nooit als apart verhaal maar altijd verweven met het moment.

Misschien is het juist daardoor zo diep gaan zitten. Muziek werd iets met een achterkant. Meisjes die begonnen in eenvoudige jurken en eindigden in glitter en drama. Vriendschappen, breuken, doorzetten. Eind jaren tachtig begon ik fanatiek elpees te verzamelen van The Supremes. Met Diana, maar nadrukkelijk ook zonder haar. Want al snel ontdekte ik dat de groep na haar vertrek in 1970 nog zeven jaar doorging. Andere bezettingen, andere dynamiek, maar nog steeds die naam, nog steeds die ambitie. Het voelde als een ontdekkingstocht. Hoe klonk de groep zonder de ster die iedereen kende? Wat bleef er over van het geluid waar mijn moeder het soms over had?
   Begin jaren negentig verruilde ik het vinyl voor cd’s. Praktischer, minder gekraak. De collectie groeide gestaag. Ik denk dat ik inmiddels vrijwel alles heb wat officieel is uitgebracht. Toch verzamel ik door. Niet om zeldzame persingen te bemachtigen, maar omdat ik het prettig vind als een hoes er netjes uitziet. Een vers exemplaar vervangt dan een versleten kaft, alsof ik een herinnering voorzichtig restaureer.

Het fanatieke is er inmiddels wel af. Ik reis niet meer stad en land af voor optredens van een paar overgebleven Supremes uit latere samenstellingen. Maar zo af en toe is daar weer zo’n opleving. Dan hoor ik een intro, een meerstemmig refrein dat zich moeiteloos in mijn hoofd nestelt. En dan hoor ik mijn moeder weer, tussen pannen en strijkplank: “Dat is Diana Ross, de magere van de groep.” En ergens klinkt ook haar terloopse bewondering voor Mary, die bleef toen anderen vertrokken. Het zijn losse herinneringen. Geen grote verhalen. Maar ze hebben mijn liefde voor deze damesgroep voorgoed verdiept.

Jaartallen

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Er zijn mensen die in de trein een krant lezen. Of een boek. Sommigen kijken eindeloos naar hun telefoon, alsof daar elk moment iets dringends kan gebeuren. Ik niet. Ik heb een andere gewoonte ontwikkeld.
’s Ochtends, op weg naar mijn werk, open ik Wikipedia en typ ik een willekeurig jaartal in.

Dat kan van alles zijn. 1973. 1821. 1564. Soms iets nog verder weg, omdat het leuk is om te zien hoe dun de geschiedenis kan worden als je maar ver genoeg teruggaat.
    Neem bijvoorbeeld het jaar 1123.
  In dat jaar gebeurde er… tja, niet zo veel. Althans, niet zo veel dat iemand de moeite heeft genomen om het op te schrijven. Hier en daar een oorlogje, een machtswisseling, een bisschop die ergens werd benoemd. En ergens tussendoor krijgt Deventer stadsrechten. Dat soort dingen.
   Daar blijft het dan vaak wel bij. Je merkt meteen hoe geschiedenis werkt. Hoe verder je teruggaat, hoe stiller het wordt. Alsof de wereld toen nog niet zo’n behoefte had om zichzelf voortdurend te documenteren. Er werd natuurlijk net zo goed geleefd, geruzied, gereisd, bemind en gestorven. Alleen schreef niemand het op. Of het is verloren gegaan.

Spring je naar bijvoorbeeld het jaar 1948, dan ontploft de pagina bijna.
   Nieuwe landen. Verkiezingen. Oprichting van organisaties. Boeken, films, uitvindingen. Alles is gedateerd, genoteerd, geclassificeerd. Het voelt soms alsof de wereld na de uitvinding van de typemachine en de archiefkast ineens veel meer gebeurtenissen is gaan produceren.
   Maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn ze alleen beter gaan opschrijven.

Het leuke van mijn treinritueel is dat je van alles tegenkomt waar je nooit naar gezocht zou hebben. Een onbekende schrijver. Een vergeten expeditie. Een merkwaardige uitvinding (de Kinetoscope van Edison) uit 1893 waarvan je je afvraagt waarom die niet is blijven bestaan, en het dagblad De Telegraaf wel.
   Soms staat er in zo’n jaartalpagina een boek genoemd. Een titel die ergens blijft hangen. Dan pak ik mijn telefoon er nog eens bij en zoek het op. Wat het is, waar het over gaat, of het nog verkrijgbaar is.
   Af en toe koop ik het.
   Niet omdat ik ernaar op zoek was, maar omdat het mij onderweg heeft gevonden.
   Zo groeit langzaam een stapel boeken die eigenlijk begonnen is bij een willekeurig jaartal in een trein. Het is een soort literair toeval. Alsof je door een oude bibliotheek loopt waar steeds een boek half uit de kast steekt.

Wat mij er vooral aan bevalt, is dat het mijn horizon verbreedt.
   Je komt voortdurend kleine wetenswaardigheden tegen. Dingen die nergens echt belangrijk voor zijn, maar die wel het gevoel geven dat de wereld groter en interessanter is dan de dagelijkse routine van koffie, werk en boodschappen.
   Dat is misschien ook precies wat geschiedenis doet. Niet alleen vertellen wat er gebeurd is, maar je eraan herinneren dat er altijd meer is dan het moment waarin je leeft.
   En dat allemaal dankzij een simpele gewoonte: een jaartal intikken en kijken wat er gebeurt.

Vanmorgen was het 1682.
   Ik weet nu iets over een Franse ontdekkingsreiziger, een obscure theologische ruzie tussen koning Lodewijk XIV en de Paus, en een toneelstuk dat allang niemand meer opvoert.
   Niet slecht voor een treinrit van twintig minuten.