Samen

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Het kan in Almere. Jarenlang de slogan van de stad waar ik bijna dertig jaar woon. Het klonk als een belofte: ruimte, vrijheid, mogelijkheden. Hier kan wat elders niet kan. Almere als proefopstelling van Nederland. Nu is er een nieuw experiment: het samenscholingsverbod.

Drie mensen. Meer heb je niet nodig om ineens een groep te zijn. Sta je met z’n drieën te lang bij de Stadswetering of op het Stadhuisplein, dan kan de politie je wegsturen, beboeten of zelfs arresteren. Het hangt af van hoe je staat, hoe lang je blijft, hoe je overkomt. Het geldt in het centrum, waar de overlast volgens de burgemeester is toegenomen.
Drugsdeals. Intimidatie. Georganiseerde vechtpartijen die via sociale media worden afgesproken. Minderjarigen opgepakt in een fastfoodrestaurant. Gedoe op het plein. Het centrum als toneel van onrust. De burgemeester vond zo’n verbod eerder een zwaar middel. Maar soms wordt het zware middel toch gekozen. Voor een half jaar. Daarna volgt een evaluatie. Alsof het een kuur is: even slikken en kijken of de klachten verdwijnen.
Het doet me denken aan een andere periode waarin aantallen plotseling belangrijk werden. Twee mocht, drie werd ingewikkeld, vier was te veel. We telden elkaar. We maten afstand. Met mondkapjes op het gezicht hielden we toezicht op stoepen en pleinen. De openbare ruimte werd iets waar regels zichtbaar rondliepen.

Niet iedereen is enthousiast. Amnesty International noemt het zorgelijk. Een hoogleraar van de Vrije Universiteit spreekt van een idiote maatregel. Het kan willekeurig uitpakken, discriminerend zelfs. Wanneer is een groep jongeren een probleem en wanneer zijn het gewoon jongeren die elkaar opzoeken? Dat is de kern. Drie jongens op een bankje. Twee meisjes met een milkshake. Vier vrienden die elkaar tegenkomen en blijven praten. Vanaf welk moment wordt samenzijn een overtreding? Er is geen stopwatch die afgaat. Alleen een beoordeling. En gezag.
De gemeente zegt dat het verbod gericht is op gedrag dat leidt of dreigt te leiden tot ongeregeldheden. Preventie waar het kan, handhaving waar het moet. Jongerenwerk, hulpverlening, HALT. De politiek is verdeeld: sommigen zijn blij dat er iets gebeurt, anderen vragen zich af wie het moet controleren, met een tekort aan politie. En er is altijd de kans dat de overlast gewoon een straat opschuift.

Ik loop er vaak. Gewoon door het centrum. Ik zie mensen met rug- en boodschappentassen, een man met een hond in zijn armen, twee meisjes die hard lachen om iets op hun telefoon. Ik tel automatisch: één, twee, drie. Even voel ik die oude reflex. Mag dit eigenlijk? Er gebeurt niets. Misschien is het rustig. Misschien mis ik de momenten waarop het schuurt. Ik moet eerlijk zeggen: ik heb nergens last van gehad. Maar ik ben ook niet altijd in het centrum.
Wat me vooral opvalt is de heftigheid van de kritiek. Amnesty die zich roert. Een hoogleraar die het idioot noemt. Dat mag. Dat hoort bij Nederland. Toch vraag ik me af: zijn er nergens in de wereld ernstiger situaties die aandacht vragen? Is Almere nu de plek waar de mensenrechten het hardst worden geschonden?

Het kan in Almere, zegt de slogan. Blijkbaar kan dit ook. Over zes maanden weten we of het iets heeft opgelost. Of niet. Misschien staan er dan weer gewoon drie mensen bij elkaar. Omdat ze elkaar tegenkwamen. Omdat ze iets te bespreken hadden. Omdat samen zijn uiteindelijk normaler is dan elk verbod.

Visarend

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Zondagochtend. De stad slaapt nog half, behalve hondenbezitters en vroege fietsers zoals ik. Even het hoofd leegmaken, de benen laten draaien, weg van alles wat moet. Almere. In gezelschap vaak met een lichte frons uitgesproken: “Och, Almere.” Beton, planologie zonder ziel, de plek waar je woont omdat het elders te duur werd. Een hardnekkig beeld dat mensen meenemen die er zelden komen.

Na vier kilometer kom ik op het Noorderledepad. Het decor verandert ongemerkt. Asfalt slingert langs water en riet, de lucht is laag en grijs, maar rustig. Geen dramatisch wolkenspel, gewoon een stille zondagochtend in de polder. Deze natuur dringt zich niet op; je moet haar tijd geven. Vandaag vallen ze op: nestpalen, hoge houten palen met een stevig plateau bovenop, klaar voor de visarend. Functioneel, zonder opsmuk. Dat alleen al maakt iets los. Je fietst door een stad die nog steeds het imago van beton meesleept, terwijl hier ruimte wordt gemaakt voor een roofvogel die zijn winters in West‑Afrika doorbrengt. Naar Almere. Niet naar een romantisch bergmeer, maar naar de polder.

Ik fiets langzamer en kijk omhoog. Zo’n paal oogt eenvoudig, maar straalt overtuiging uit: hier mag iets groots landen. Ik stel me voor hoe een visarend boven het water hangt, stil in de lucht, plots naar beneden duikt en met een zilveren vis weer opstijgt. Hoe hij takken aansleept en een nest bouwt dat jaar na jaar groter wordt. Op de achtergrond zie je de contouren van de stad: huizen, een mast, een brug. Niets spectaculairs, en toch klopt het. Water, riet, wind. Veel lucht. Almere is misschien wel de stad met de meeste lucht van Nederland. Dat zie je niet op oude luchtfoto’s, dat merk je pas als je hier fietst, op een ochtend waarop niemand iets van je verwacht.

Het imago van Almere is hardnekkig. Mensen onthouden de eerste huizen, de rechte lijnen, de jonge boompjes. Ze zien een bouwtekening in plaats van een landschap. Maar wie hier op zondagochtend rondrijdt, ziet iets anders. Stilte is dichtbij. Binnen tien minuten hoor je vooral je eigen adem en het zachte zoemen van banden over asfalt.

Langs het Noorderledepad staan de nestpalen geduldig te wachten. Alsof de stad ruimte reserveert voor iets dat groter is dan zijzelf. Dat vind ik misschien wel het mooiste. Almere is niet af. Het groeit. Niet alleen in huizen, maar ook in natuur, in vogels die besluiten terug te keren. Ik fiets verder. Een paar andere vroege fietsers knikken kort. We delen niets, en toch ook weer wel: dit uitzicht, deze rust, deze onverwachte rijkdom. Misschien moet Almere niet verdedigd worden tegen vooroordelen. Misschien moet je hier gewoon een keer fietsen. Vier kilometer is genoeg. Dan zie je ze vanzelf staan, die nestpalen bij het riet, wachtend op een roofvogel die vertrouwen heeft in deze plek. En als een visarend dat kan, kunnen wij dat ook.

Boem

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Ik zit in de bus, onderweg van Amsterdam naar huis. Buiten glijdt het landschap langs het raam: nat asfalt, kale bomen, grauwe lucht die de stad langzaam laat uitademen. Mensen stappen in en uit, met opgetrokken kragen en haastige blikken, allemaal onderweg naar hun eigen bestemming. Ik ook, maar mijn gedachten blijven hangen bij een bericht dat ik net las. Afgelopen dinsdag zijn op de voormalige vliegbasis Soesterberg twee van de zwaarste bommen uit de Tweede Wereldoorlog tot ontploffing gebracht. Gewoon hier, in Nederland, op een doordeweekse dag. Geen paniek, geen chaos. Experts die weten wat ze doen: een dikke laag zand erover, een veiligheidsperimeter, mannen met helmen die tevreden knikten. Risicoloos is het nooit, maar dit risico had een draaiboek. Een tijdstip. Een verantwoordelijke. Boem. Klaar. Afgehandeld. En wij? Wij scrollen verder, drinken onze koffie, praten over de Olympische Spelen of de laatste serie, alsof er niets is gebeurd.

Misschien moest ik daarom denken aan dat andere verhaal. Zo’n bericht waarvan je eerst denkt: ja hoor, dat zal wel. Tot je ontdekt dat het gewoon waar blijkt. Voor de kust van Georgia, bij Tybee Island, ligt sinds 1958 een waterstofbom op de zeebodem. Een Mark 15. Geen markering, geen hek eromheen. Gewoon onder zand en slib. Ooit gedumpt na een botsing in de lucht tijdens een oefenvlucht. Te zwaar om veilig te landen. Besluit in de cockpit: lossen. Dumpen. De zee sloot zich en deed alsof er niets was gebeurd. Officieel is er geen gevaar. Geen verhoogde straling. Deskundigen spreken van een “verwaarloosbaar risico”. Het klinkt geruststellend, alsof iemand zegt: maakt u zich geen zorgen, wij houden het in de gaten.

En ondertussen zijn wij hier druk met het klimaat. Met stikstofnormen, CO₂-reductie, fijnstof, giftige dampen, meetstations, rapporten. We discussiëren over uitstootpercentages achter de komma, over vergunningen en protocollen, over wie verantwoordelijk is en wie een boete krijgt. Alles zorgvuldig gemeten, gecontroleerd, gereguleerd. Terecht, logisch en nodig. Maar ergens, onder water, ligt een bom uit de Koude Oorlog. Materialen die niemand in zijn achtertuin wil. Wat doet zout water met metaal na bijna zeventig jaar? Wanneer wordt verwaarloosbaar ineens ongewenst? We maken ons zorgen over microplastics in vis, terwijl er misschien ooit plutonium begint te lekken op een plek waar niemand dagelijks naar omkijkt. De zee is geen kluis. Ze beweegt, schuift en verandert.

De bus remt, iemand stapt uit, iemand anders neemt zijn plek in. Het leven gaat door, halte na halte. Mensen zwemmen daar in Georgia gewoon, boeken er vakanties en laten hun hond rennen langs de branding. Net zoals wij onder zeeniveau wonen en vertrouwen op onze waterwerken. Het risico wordt onderdeel van het landschap, zichtbaar of niet. Misschien is dat beschaving: georganiseerd vertrouwen. In ingenieurs. In protocollen. In het idee dat iemand anders waakt over wat wij vergeten. De bommen in Soesterberg hadden een datum en een knal; de bom bij Tybee Island heeft alleen stilte. Geen sirene, geen aftelklok. Alleen tijd. Water. Geduld. Misschien leven we allemaal een paar meter boven iets wat we liever niet al te precies willen kennen. De bus rijdt station Almere Centraal binnen. Ik sta op, trek mijn jas recht, adem de stad in. En ergens, diep onder het zand bij Tybee Island, ligt hij. Stil. Wachtend. Terwijl wij druk zijn over hoeveel methaan een koe uitstoot.

Dressoir

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Als mens ben je soms gewoon toe aan iets nieuws. Dat kan een kapsel zijn, een andere route naar je werk, of minder spectaculair maar minstens zo ingrijpend: een ander dressoir in de woonkamer. Zo’n meubel waar je dagelijks langsloopt zonder het nog echt te zien. Tot je op een avond denkt: dit is het niet meer.

De afgelopen jaren hebben we om ons heen gekeken en de laatste maanden vooral online. Alles wat ook maar enigszins in de buurt kwam van wat wij voor ogen hadden, werd kritisch bekeken. Strakke dressoirs. Deens. Teakhout. Met lades, zonder lades. Met pootjes die op het scherm elegant leken, maar in werkelijkheid misschien wat iel zouden zijn. We hebben onze vingers krom gescrold. We zoomden in op houtnerf en grepen. Een paar keer waren we zo dichtbij dat we besloten: dit nemen we. Maar steeds was er iets. Net niet leuk genoeg, net niet mooi genoeg, of erger nog: al verkocht. Dat ene woord onder de foto: verkocht. Alsof iemand anders precies ons meubel had weggekaapt.

Ons oude Zweedse kastje stond ondertussen onverstoorbaar tegen de muur. Praktisch. Braaf. Functioneel. Ooit enthousiast in elkaar gezet op een vrije middag, met een inbussleutel en goede moed. Het had gedaan wat het moest doen. Maar het had geen verhaal. Geen verleden. Het was er gewoon.
Wij wilden iets met karakter. Een Deens dressoir uit de jaren zestig. Warm teakhout. Slanke, taps toelopende poten. Subtiele grepen die je niet vastpakt, maar voorzichtig opent. Een meubel dat niet roept, maar zachtjes aanwezig is. Iets dat je ogen vangt zonder te schreeuwen.

Afgelopen zaterdag reden we eerst naar Amsterdam-Noord, maar daar slaagden we toch net niet. Toen door naar Zoeterwoude-Rijndijk, naar een specialist in meubels met een zichtbaar verleden. In een achteraf gelegen winkel, tussen andere meubels met een leven achter zich, stond het dressoir. Niet pontificaal. Gewoon rustig. Alsof het al jaren wachtte op ons.
We liepen eromheen. Keken naar de tekening in het hout. Openden een lade, nog één. Alles gleed soepel. Deurtjes sloten met een zachte klik. Alleen dat geluid al gaf vertrouwen. Hier was aandacht aan besteed. Hier was tijd in gestoken. Het voelde alsof het meubel ons iets vertelde.

En terwijl ik daar stond, besefte ik dat het niet alleen over opbergruimte ging. We worden rijper. Dat voel je niet alleen in je rug na een autorit. Het zit ook in je gedachten. In dat vertederende verlangen naar vroeger. Alsof je brein alvast oefent met selectief herinneren en alleen het mooie bewaart. De muziek warmer. De zomers langer. De meubels degelijker.
Zo’n jarenzestigdressoir past wonderwel bij dat gevoel. Misschien kopen we geen meubel, maar een stukje sfeer waarvan we denken dat die ooit vanzelfsprekend was. Een milde vorm van nostalgie, met een knipoog naar onszelf. Het is een klein eerbetoon aan vroeger, zonder dat het zwaar wordt.

We hoefden elkaar niet lang aan te kijken. Dit was hem. Een korte knik. Deal. Afspreken dat het volgende week wordt bezorgd. Sindsdien tellen we de dagen af.
Het oude kastje zal verdwijnen. Zonder drama. Het heeft zijn werk gedaan. Maar straks staat daar dat Deense dressoir. Warm tegen de muur. En wij, iets ouder en een tikje nostalgischer, denken tevreden: soms is het tijd voor iets nieuws.

Moppermeister

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Ik liep van de week naar huis vanaf station Almere Centrum. Zo’n moment waarop je al bijna thuis bent en je hoofd eigenlijk al op de bank zit. De jas is in gedachten al uit en de schoenen mentaal uitgeschopt. Vlakbij huis dus. En daar zag ik hem. Een man op zijn hurken naast zijn fiets. Ketting eraf, houding van lichte wanhoop. Niet dramatisch, maar wel van het soort dat je herkent als je zelf ooit hebt gedacht: dit komt nu even niet uit.
Mijn eerste gedachte was niet fraai: wat moet die sukkel daar nou weer? En vrijwel direct daarna werd ik moe van mezelf. Dat gebeurt me de laatste tijd vaker. Niet het mopperen, dat is er altijd al geweest, maar het besef dat ik er steeds beter in word. Alsof het een vaardigheid is die je ongemerkt perfectioneert. Ik hoef er niet eens voor te oefenen, het gaat vanzelf.

Ik mopper veel. Te veel. Bijna automatisch. Over kleine dingen, grote dingen, dingen waar ik niets mee te maken heb en waar ik toch een mening over heb. Het zit in mijn aard, vrees ik. Ik ben de zoon van mijn vader en ik heb de leeftijd mee. Dat is een dodelijke combinatie. Ik mopper alsof het een natuurverschijnsel is. Iets waar je je niet tegen verzet, omdat je toch al weet dat het weinig zal helpen.
Maar daar stond die licht wanhopige man. En ergens tussen mijn ergernis en mijn zelfkritiek besloot ik dat ik het deze ene keer anders wilde doen. Gewoon om te kijken hoe dat voelde. Misschien ook om mezelf even te corrigeren. Ik vroeg of het wel goed met hem ging. In half Nederlands zei hij dat de ketting het niet deed. Dat was helder genoeg.

Zijn wieg had duidelijk niet in een van onze provincies gestaan, maar zijn Nederlands was beter dan ik ooit zijn moedertaal zou kunnen spreken. Die gedachte bleef even hangen. Niet beschuldigend, eerder beschamend. Ik bedacht dat hij waarschijnlijk niet is opgegroeid met het vanzelfsprekende idee dat je een fietsprobleem zelf oplost. Dat is tenslotte ook een vorm van cultureel erfgoed, net als weten hoe je een cassettebandje met een potlood redt.
Ik vertelde hem dat hij zijn fiets op zijn kop moest zetten. Dan kon je de ketting er zo weer op leggen, op het grote tandwiel. Of hoe dat ding ook heet. Hij keek me aan alsof ik had voorgesteld het wiel opnieuw uit te vinden. Vragende ogen, lichte paniek. Mijn interne risicoanalyse sloeg aan. Als ik nu weg zou lopen, bleef ik niet alleen een mopperkont, maar ook een lafaard.

Dus ik zette mijn rugzak op de grond en zijn fiets op zijn kop. Ik draaide de pedalen terug. En ja hoor, daar ging de ketting. Terug op het kettingblad, of hoe dat ook heet. In één keer goed. Geen drama, geen zwarte handen tot aan de ellebogen, geen paniek. Hooguit een beetje roest aan de vingers.
De man keek opgelucht. Blij zelfs. Alsof ik iets had gedaan wat in zijn ogen groter was dan het in werkelijkheid was. Ik voelde tevredenheid. Niet overdreven, maar wel echt. Dat soort tevredenheid dat niet schreeuwt, maar rustig blijft hangen.

Het is nu niet zo dat ik vanaf vandaag een ander mens ben. Ik zal blijven mopperen. Dat staat vast. Ik doe het waarschijnlijk morgen alweer, misschien zelfs vanavond nog. Maar dit moment gaf me iets. Een klein tegenwicht. Het bewijs dat ik niet alleen maar dat zeurende stemmetje hoef te zijn.

Crocs

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Ik ben blij dat ik nooit het dramatische in me heb gehad met uitspraken als: wanneer je me ooit in Crocs ziet lopen, schiet me dan maar neer, en begraaf me áchter het kerkhof, want ik heb vorige maand Crocs voor mezelf besteld. Niet die foeilelijke gatenkaasklompjes waarmee je vroeger vooral campingdouches en ziekenhuisgangen associeerde, maar een nettere uitvoering. Strakker. Minder gaten. Minder schaamte, dacht ik. Maar toch, het zíjn Crocs. En dat doet iets met je ego.
Laat ik eerlijk zijn: ik had niet alleen geen affectie met die schoenen, ik had een lichte, stille afkeer van de mensen die ze droegen. Van die types die zonder ironie door de supermarkt klosten, klos klos klos, alsof esthetiek een luxeprobleem was waar zij zich principieel van hadden losgezegd. Mensen die eruitzagen alsof ze comfort boven alles verkozen, inclusief het zelfrespect. Ik keek, oordeelde, en liep verder. Op normale schoenen. Met veters. Zoals het hoort.

De aanleiding was even banaal als onontkoombaar. Ik ontving een e-mail van Zalando Lounge, waarin altijd scherpe aanbiedingen worden medegedeeld, en daar stonden ze ineens. Dat ene paar waar ik al eerder een oogje op had laten vallen, nu plots een stuk goedkoper. Alsof het universum zei: nu of nooit, het jaar is net begonnen, wees eerlijk tegen jezelf. Ik klikte, keek nog één keer weg, en klikte toen toch weer terug. Dat laatste klikje voelde als verraad. Niet aan de mode, maar aan mijn jongere zelf.
Ik geef mezelf de schuld. In mijn hoofd ben ik nog steeds de man van vierendertig die alles kan, alles leuk vindt en nooit concessies doet. Mijn lichaam, en vooral mijn voeten, hanteren echter een veel realistischer agenda. Aftakelen. Ze protesteren niet luid, maar consequent. Crocs zijn hun stille overwinning.

Crocs dus. Oorspronkelijk bedacht in 2002 door een bedrijfje in Colorado, bedoeld voor vissers en tandartsen. Licht, comfortabel, ademend, waterbestendig. Een uitvinding zo banaal dat het bijna poëtisch wordt. Wie had gedacht dat dit stuk schuimachtig plastic, met zijn marshmallowachtige glans en praktische lelijkheid, zou uitgroeien tot een mode-icoon van het anti-modevolk. De schoenen riepen niet: kijk mij eens mooi zijn, ze riepen: kijk mij eens comfortabel zijn. En blijkbaar is dat, na een bepaalde leeftijd, genoeg.
Nu loop ik hier, op mijn nettere uitvoering, bijna statig, en ik moet toegeven: ze zitten echt niet verkeerd. Warm, zacht, licht. En dat klos klos klos van elke stap, ooit het geluid van mijn minachting, is nu een hypnotiserend ritme geworden. Het zegt: dit is geen statement, dit is praktisch. Mijn voeten zijn tevreden, mijn hoofd blijft kritisch, en toch ben ik nog niet helemaal om. Ze blijven plastic, en dat bevordert stinkvoeten.

Het ironische is dat ik dacht dat ik mezelf nooit zou betrappen op iets zo ordinairs, en hier ben ik, een volwassen man, oprecht tevreden met een plastic schoen die eruitziet alsof hij op een bouwplaats thuishoort. En toch voel ik geen schaamte. Alleen erkenning. Voor mijn voeten, voor mijn oude lijf, en een beetje voor de man die ik dacht te zijn.
Misschien is dat de les. De ernst van volwassenheid. Dat je jezelf kunt betrappen op plastic geluk en dat dat prima is. Dat je geest je jong houdt, terwijl je voeten je een lesje in nederigheid geven. En dat, lezers van mijn weblog, is misschien wel het enige dat echt telt.

Evenwicht

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Op de laatste werkdag van de vorige maand presenteerde de nieuwe minderheidsregering haar plannen. Zo’n moment waarop je je koffie net iets langzamer drinkt, omdat je weet dat er iets aankomt dat onvermijdelijk wordt genoemd. En ja hoor: de AOW-leeftijd moet omhoog. Altijd gebracht als een natuurwet. Mensen worden ouder, dus werken we langer door. Alsof iemand ooit heeft verzucht: “Weet je wat mijn leven compleet zou maken? Nog een paar extra jaren werk.”
Dat er alternatieven zijn, blijft buiten beeld. Neem het wachtgeld voor ex-politici. Een regeling waar men fluisterend over praat, alsof het een ongemakkelijke familieruzie betreft. Afschaffen na één jaar zou vermoedelijk meer opleveren dan het eindeloos opschuiven van de pensioenleeftijd. Maar dat klinkt minder daadkrachtig dan zeggen dat iedereen een stapje extra moet zetten. En iedereen is in dit geval vooral iemand anders.

Ondertussen strooide het KNMI met waarschuwingscodes: geel, oranje, rood. In het noorden werd het spekglad en zelfs strooiwagens hadden moeite om overeind te blijven. Dat is bijna poëzie: middelen die bedoeld zijn om grip te houden, verliezen zelf de controle. Je zou er een beleidsnota over kunnen schrijven. Gladde Zaken. Over systemen die uitstekend functioneren, totdat ze het meest nodig zijn.
Alsof uitglijden deze week collectief was afgesproken, doken er elders ook morele glijpartijen op. In de vrijgegeven Epstein-files verschenen Nederlandse namen. Yfke Sturm en Sylvia Geersen. Er kwamen excuses, vergezeld van het woord naïviteit. Een wonderlijk begrip: het klinkt onschuldig, maar is ruim genoeg om alles in te parkeren wat je liever niet benoemt. Een taalkundige uitglijder met zachte landing.

Daar bleef het niet bij. Deze week werd een man uit Rotterdam veroordeeld tot taakstraffen nadat hij antisemitische haatmails had gestuurd naar medewerkers van het Anne Frank Huis. In zijn correspondentie riep hij Anne Frank persoonlijk ter verantwoording voor het Israëlische geweld in Gaza. Dat is geen meningsuiting meer, maar een ontsporing waarbij logica, geschiedenis en menselijkheid tegelijk onderuitgaan. Een vermoorde Joodse tiener verantwoordelijk houden voor hedendaagse geopolitiek is geen provocatie, maar een bizarre vorm van morele gladheid. Wie hier nog verbanden ziet, heeft vooral grip op niets.

Later in de week keek ik de nieuwe documentaire over koning Willem-Alexander en koningin Máxima. Meer uit nieuwsgierigheid dan uit bewondering. Ik ben geen monarchist, maar wel realistisch genoeg om te zien dat het Koninklijk Huis een uitstekend visitekaartje is. Het opent deuren, geeft Nederland een gezicht en continuïteit, en doet dat zonder PowerPointpresentatie.
Wat me vooral raakte, was het ontbreken van ontsnapping. Geen zijlijn, geen pauze, geen anonimiteit. Elke misstap blijft hangen. Privé bestaat vooral op papier. Zelfs een slechte haardag wordt nationaal erfgoed.

Misschien is dat de rode draad. Politici, modellen, koningen en burgers op een bevroren stoep: iedereen probeert overeind te blijven in een wereld vol verwachtingen en misverstanden. We glijden uit, we verklaren, we relativeren. En ondertussen leven we toe naar hetzelfde moment: Het weekend.
Gelukkig is het zaterdag.

Frédérique

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Ik sprak van de week Frédérique, na meer dan veertig jaar. Tenminste, zo voelde het. In werkelijkheid kwam ik haar niet tegen. Ze stond gewoon ineens in mijn droom, alsof het de normaalste zaak van de wereld was. Alsof er geen decennia waren voorbijgegaan.
Ik had haar letterlijk tientallen jaren niet gezien of gesproken. Geen idee waarom juist zij zich aanmeldde. In het echte leven bestaat ze vermoedelijk nog, ergens, met een baan, een partner, misschien kinderen of kleinkinderen. In de droom was ze gewoon weer daar, zoals toen, zonder leeftijd, zonder uitleg.

We zaten nu niet eens naast elkaar. Het was meer een soort aanwezigheid. Ze leunde tegen een muur die ik herkende maar niet kon plaatsen, een oude gymzaal misschien of een hal van school. Dromen zijn soms slecht in architectuur, maar ze kunnen gevoelens terugbrengen waarvan je dacht dat ze waren opgelost.
Het vreemde was niet dat ik haar herkende. Het vreemde was dat zij mij herkende. Alsof er geen tijd tussen zat. Alsof ik niet ouder was geworden, geen andere kleren droeg, geen ander leven had opgebouwd. In haar blik zat geen verbazing, meer iets als: o ja, jij, Dray van toen.

Overdag dacht ik: waarom nu, en waarom Frédérique? We hadden geen grote vriendschap, geen romance, geen ruzie die uitgesproken moest worden. We zaten in dezelfde klas, soms naast elkaar, dat was het. Ze had altijd haar agenda en pennenetui netjes naast elkaar liggen, ik nooit. Ze was fan van Bloem, een popgroep met liedjes die net iets te opgewekt waren. De zanger was de zoon van Mies Bouwman. Dat vond ik destijds bijzonder grappig, alsof dat al reden genoeg was om het niet serieus te nemen.
Ik noemde het een sukkeltjesbandje, meer uit houding dan uit overtuiging. Frédérique trok zich daar niets van aan. Ze vond Bloem gewoon goed, punt. Geen ironie, geen uitleg. Dat vond ik opmerkelijk. Ze hoefde haar smaak niet te verdedigen. Ze luisterde ernaar en daarmee was de zaak voor haar afgedaan.

Ik heb haar opgezocht, of beter gezegd geprobeerd. Je tikt een naam in, voegt een school toe, een jaartal, een stad. Je krijgt gezichten terug die het net niet zijn, te jong, te glad, met een glimlach die zij nooit had. LinkedIn, Facebook, Instagram, nergens. Alsof ze zich keurig buiten beeld heeft gehouden, alsof ze zich heeft afgemeld voor deze tijd.
Misschien is dat geen toeval. Misschien was het niet Frédérique die zich meldde, maar iets daarachter. Een seintje van mezelf of, als je het groter wilt maken, van het universum. Zo’n ongevraagd bericht dat nergens wordt aangekondigd maar toch aankomt. Dat zegt: kijk even terug. Niet om te blijven hangen, maar om te herinneren.

Je denkt vaak dat herinneringen iets zeggen over het verleden, maar ze zeggen vooral iets over het heden, over wat je onderweg bent kwijtgeraakt zonder het te merken.

Vinyl

On door DrayinDray Bosma1 reactie

Er zijn momenten waarop de tijd zich niets aantrekt van vooruitgang. Dat je midden in een moderne woonkamer staat, iPhone binnen handbereik, de wereld in je broekzak, en toch kiest voor iets wat kraakt, glimt en geduld vraagt. Vinyl. Plaatjes draaien. Alleen al dat woord, draaien, suggereert beweging, handwerk, aandacht. En precies daar begint het genot.
Een elpee luisteren is geen achtergrondactiviteit. Het is geen muzikaal behang terwijl je mails wegwerkt of gedachteloos door het nieuws scrolt. Nee, een plaat dwingt je tot aanwezigheid. Je pakt de albumhoes vast, vaak groter dan je hoofd, met artwork dat niet bedoeld is voor een scherm van zes inch, maar voor je handen en je blik. Je schuift het karton open, voelt papier op papier, en daar is hij. Soms klassiek zwart, soms doorzichtig, gemarmerd of felgekleurd. Muziek die je niet alleen hoort, maar ook ziet.

Het moment waarop je het vinyl uit de hoes haalt, blijft ceremonieel. Je raakt de rand aan, nooit het speelvlak, alsof je een oud manuscript behandelt. De plaat op de draaitafel, een lichte tik wanneer hij zijn plek vindt. De arm omhoog, positioneren boven de eerste groef, een kleine correctie, en dan loslaten. De naald zakt. Soms hoor je eerst stilte, soms een zachte tik, een ademhaling van het materiaal. En dan begint het. Muziek die zich niet opdringt, maar zich aandient.
Als kind wist ik niet beter. Muziek was iets wat je omdraaide. Na kant A stond je op, draaide de elpee om en ging weer zitten. Het hoorde erbij. Net als het meelezen van songteksten op de binnenhoes of het bestuderen van foto’s. Muziek luisteren was een activiteit, geen bijzaak.

Een groot deel van mijn oorspronkelijke vinylverzameling is er helaas niet meer. Die raakte ik kwijt bij het faillissement van Edo’s bedrijf. De platen lagen opgeslagen op zijn werklocatie en verdwenen daarmee uit mijn leven. Het blijft een vreemd soort verlies. Niet alleen van objecten, maar van herinneringen. Misschien verklaart dat de verzameldrift.

Met digitale muziek veranderde alles. Cd’s, mp3’s, streaming. Ik waardeer het gemak enorm. Alles altijd bij je, in perfecte kwaliteit. Maar ergens onderweg zijn we minder aandachtig gaan luisteren. We skippen sneller, luisteren half. Muziek werd vloeibaar, maar ook vluchtiger.
Vinyl doet het tegenovergestelde. Het vraagt dat je blijft zitten. Dat je luistert naar een album zoals het bedoeld is, in volgorde, met rustmomenten en spanningsbogen. Je hoort de ruimte, de warmte, soms zelfs de foutjes. Juist die imperfecties maken het menselijk.

Dit jaar wil ik sparen voor een betere platenspeler. Ook dat is ouderwets. Sparen. Bewust iets opzijleggen. Het verlengt de voorpret en maakt de aanschaf betekenisvoller. Net zoals wachten tot de naald de groef raakt, in plaats van meteen op play drukken.
Plaatjes draaien is geen nostalgie om de nostalgie. Het is vertragen. Kiezen voor beleven in plaats van consumeren. En elke keer als die naald zijn weg vindt in het vinyl, weet ik weer waarom. Muziek is niet alleen iets wat je hoort. Het is iets waar je bij moet blijven.

Onderzoek

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Het was een kleurige enveloppe, persoonlijk aan mij gericht, die ondanks de vrolijke tinten een onmiskenbaar serieuze uitstraling had. Dat is meestal geen goed teken. Enveloppen willen vaak iets van je, zonder eerst te vragen of je daar wel zin in hebt. Deze ging over darmonderzoek. Omdat ik van een zekere leeftijd ben. Dat is een formulering die tegelijk vaag en onontkoombaar is. Je weet precies wat ermee bedoeld wordt, ook al wordt het nergens hardop gezegd.

Mijn eerste reactie was verzet. Praat geen poep, man, dacht ik. En precies daar ging het dus wél over. Poep. Ontlasting. Datgene wat je produceert en daarna zo snel mogelijk vergeet. Er zat een keurige uitleg bij, vriendelijk en duidelijk, over hoe en wat. Zonder sensatie, zonder schaamte. Ik zal hier niet in detail treden. Dat lijkt me verstandig.

Het was niet de eerste keer dat ik zo’n verzoek kreeg. Eerder schoof ik het terzijde. Geen tijd, geen zin, en vooral geen behoefte om mezelf onder ogen te komen. Ontkenning is een vaardigheid die je ongemerkt ontwikkelt. Zeker als je denkt dat ouder worden iets is wat anderen overkomt. Dit keer voelde het anders. Niet heroïsch, maar berustend. Ik besloot dat meedoen makkelijker was dan ontkennen.

De instructies waren overzichtelijk. Bijna geruststellend. Alsof iemand zei: je bent niet de eerste, je bent niet de laatste, en het komt waarschijnlijk gewoon goed. Het werd geen avontuur, geen verhaal voor bij de koffie. Het was een handeling. Iets wat je doet en daarna achter je laat. Je vergeet het niet meteen, maar het hoort erbij, als een stille routine.

Van de week kwam de uitslag. Alles in orde. Ik hoef me nergens druk over te maken. Dat leest prettig, zelfs als het onderwerp weinig poëtisch is. Over een paar jaar mag ik weer. Dan mag ik opnieuw met een stokje in de wc-pot draaien. Niet aantrekkelijk, zeker niet, maar een kleine moeite. Misschien is dat volwassen worden: niet dat je alles begrijpt, maar dat je sommige dingen gewoon doet. Omdat het verstandig is. Omdat het rust geeft.

Motivatie

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Maandag heeft een imagoprobleem. Het is de dag die zich moet verantwoorden, nog vóór hij goed en wel begonnen is. De dag waar mopjes over worden gemaakt, memes over circuleren en mokken met cynische teksten voor worden verkocht. Alsof maandag persoonlijk verantwoordelijk is voor het feit dat we weer moeten opstaan. Alsof hij ’s nachts naast het bed staat en fluistert: “Zo, vriend, daar gaan we weer.”

Ik heb geen hekel aan maandag. Dat is altijd een beetje verdacht om te zeggen, alsof je meteen ook verklaart dat je van lauwe koffie houdt en vrijwillig in een wachtruimte van de Belastingdienst gaat zitten. Maar het is zo. Ik ben geen Garfield die zich met theatrale weerzin onder een dekentje oprolt en de wereld vervloekt. En ik ben zeker geen Brenda Ann Spencer, die vanuit een verknipte logica besloot dat maandag een goede dag was om om zich heen te schieten. Dat is een vergelijking die je liever niet maakt, maar hij dringt zich nu eenmaal op wanneer mensen hun afkeer van maandag met overdreven pathos beschrijven.

Mijn verhouding tot maandag is eenvoudiger. Ik ben tevreden. Niet uitbundig, niet euforisch. Gewoon tevreden. Maandag is voor mij nog net geen confettikanon, maar zeker ook geen rouwkaart. Het is een schone lei, nog zonder krabbels en aantekeningen. Een week die nog niet weet wat hij gaat worden, en dat vind ik prettig.

Op maandag mag alles weer. Niet in de zin van grootse beloftes en mislukte voornemens, maar in kleine dingen. De agenda is nog overzichtelijk, het hoofd nog niet vol. Dinsdag heeft al haast, woensdag begint te tellen, donderdag kijkt vooruit naar het weekend en vrijdag doet alsof hij al klaar is. Maandag daarentegen staat er gewoon. Hij zegt niets, hij vraagt niets. Hij wacht.

Motivatie op maandag zit voor mij niet in slogans of podcasts die beloven dat je leven vóór tien uur ’s ochtends al een succes is. Motivatie zit in het idee dat je opnieuw mag beginnen zonder dat iemand daar heel moeilijk over doet. Niemand verwacht dat je alles vandaag al af hebt. Niemand kijkt raar op als je nog even zoekt naar het ritme.

Maandag is geen vriend die je omhelst, maar ook geen vijand die je moet bevechten. Het is een rustige kennis die zegt: we hebben tijd. Een nieuwe week. Een nieuw begin. En dat vind ik voldoende.

Piraat

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Het was ergens halverwege de middag toen ik zijn naam weer eens tegenkwam: Rock de Braziliaan. Ik weet niet waarom hij bleef hangen. Misschien omdat deze man ooit in Groningen geboren zou zijn en zo’n Nederlandse connectie toch een zekere binding geeft. Of misschien omdat er iets prettigs zit in het lezen over mannen die allang onder de grond liggen en die waarschijnlijk ook nooit echt hebben bestaan.

Rock de Braziliaan. Het klinkt als iemand die je in een kroeg in Amersfoort zou kunnen tegenkomen. Een man met een verweerd hoofd, een kleine glimlach en een verhaal dat twee biertjes later nog steeds niet is afgelopen. Maar volgens de geschiedenisboeken, of beter gezegd de geschiedenishoesjes, want veel dieper gaat het niet, was hij piraat. Een wrede. Een man die deed wat wij nu “excessief geweld” zouden noemen, maar waar toen waarschijnlijk niemand van opkeek.

Er is maar één echte bron waarin hij voorkomt. Een oude chirurgijn, Alexander Exquemelin, schreef over hem alsof hij naast hem aan dek stond. Misschien deed hij dat ook. Misschien verzon hij het. Niemand die het weet. En daar zit precies de charme. Soms is een figuur interessanter omdat je hem níét kunt vastpinnen. Omdat hij ergens tussen waarheid en overdrijving blijft hangen, zoals een scheepstoeter in de mist.

Historici hebben hem later door de mangel gehaald en geconcludeerd dat hij vermoedelijk meer fabel dan feit was. Een soort zeventiende-eeuwse superheld, maar dan zonder moraal en zeker zonder cape. Toch blijft die naam spoken. Rock de Braziliaan. Je ziet hem voor je, met vet haar en een gezicht dat nooit om toestemming vraagt.

Misschien gaat het uiteindelijk niet om wat hij heeft gedaan. Misschien ook niet om wie hij was. Misschien vind ik het simpelweg prettig dat er af en toe zo’n figuur opduikt, eentje die de geschiedenis iets losser maakt, iets rommeliger, iets minder gladgestreken. Een man die nooit echt hoeft te kloppen om toch te blijven bestaan.

Bewijs

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Wederom zat ik laatst naar National Geographic te kijken. Moe van alle realityshit die tegenwoordig mijn beeldbuis vervuilt. Mensen die elkaar afvallen op een eiland, stellen die elkaar zogenaamd verleiden, BN’ers die huilen om niets en alles tegelijk. Lawaai zonder inhoud. National Geographic voelt dan even als een toevluchtsoord. Niet verheffend, maar tenminste niet infantiel.

Er was een item over Fatima. Portugal, 1917. Drie herderskinderen: Lucia en haar jongere neefjes Jacinta en Francisco. Zij zouden meerdere keren een verschijning van Maria hebben gezien, die hun boodschappen gaf over gebed, boete en toekomstige rampspoed. Op 13 oktober zou zich het zogenoemde zonnewonder hebben voltrokken, waarbij duizenden getuigen meldden dat de zon draaide, flikkerde en op de aarde af leek te komen. Het verhaal groeide uit tot een van de belangrijkste Mariaverschijningen binnen het katholicisme.

Ik bleef hangen. Niet omdat ik gelovig ben. Verre van zelfs. Maar zulke verhalen fascineren me. Ze slijten niet. Ze worden doorgegeven alsof de tijd er geen vat op heeft.

Ik heb respect voor mensen die hierin geloven. Oprecht. Voor velen is geloof geen gemakzucht, maar een levenslijn. Het ordent, troost, geeft houvast. Ik kijk daar niet op neer. Integendeel.

Wat mij bezighoudt, is iets anders. Neem Jacinta, het jongste meisje van Fatima. Negen jaar oud. Gestorven aan de Spaanse griep. Vijftien jaar later opgegraven. Haar gezicht nog egaal, zo wordt verteld. Rustig. Bijna ongeschonden. Het soort detail dat onmiddellijk als wonder wordt gelezen. Punt.

Daar begint voor mij de frictie. Niet omdat ik het verhaal wil ontkrachten, maar omdat het vragen stellen zo snel ophoudt. Wie zag dat gezicht? Onder welke omstandigheden? Hoe betrouwbaar waren de waarnemingen? Wat is vastgelegd en wat later ingevuld? Vragen die we elders normaal vinden. Behalve zodra geloof het woord overneemt.

Later zapte ik door naar Discovery ID. Spookhuizen. Mensen spraken over energie en onhoorbare geluiden. Apparatuur die niets sluitends registreerde. Maar een mompelend geluid werd moeiteloos vertaald tot een naam uit het team. Aannames werden zekerheid. Geloof in actie.

Waarom kiezen we zo vaak voor aanname in plaats van bewijs? Waarom is “het zou kunnen” ineens voldoende, terwijl we elders eisen dat iets klopt, onderbouwd is, herhaalbaar?

Misschien is dat de aantrekkingskracht. Bewijs is lastig. Bewijs schuurt. Geloof rondt af. Het zegt: dit is het. Niet uit luiheid, maar uit behoefte aan rust.

Die behoefte begrijp ik. Echt. Maar ik vraag me af of we onszelf niet tekortdoen door zo vroeg te stoppen met zoeken. Verwondering hoeft niet te verdwijnen als je bewijs verlangt. Integendeel. Ik geloof niet. Maar ik geloof wél in vragen stellen. In blijven kijken. In niet meteen knielen voor het verhaal dat het mooist klinkt. Dat is voor mij geen gebrek aan respect, maar juist een vorm ervan.

Zout

On door DrayinDray BosmaEen reactie plaatsen

Het begon me te dagen toen ik van de week zoute pinda’s zat te knabbelen die meer ambitie hadden dan nodig was. Ze waren niet gewoon zout. Ze waren overtuigd. Elke pinda leek persoonlijk verantwoordelijk voor de winterveiligheid van een middelgrote provinciestad. Alsof ze niet uit een zak kwamen, maar waren opgeraapt van een gepekeld fietspad, ergens in januari, wanneer de sneeuw al weg is maar het zout is gebleven.

Een pinda hoort je niet aan te vallen. Hij mag knapperen, geruststellen, iets doen met je handen terwijl het gesprek voortgaat. Deze pinda’s deden iets anders. Ze eisten aandacht. Ze lieten je lippen samentrekken en je tong twijfelen aan zichzelf. Na drie handjes had ik dorst. Na vijf begon ik na te denken over mijn levenskeuzes.

En toch at ik nog even door. Dat hoort bij te zout. Je klaagt, je zucht, en je eet door. Zoals bij veel dingen die eigenlijk net iets te ver gaan, maar waar je pas achteraf bezwaar tegen maakt.

Zout is zo’n woord dat je achteloos gebruikt. Het staat al op tafel voordat je gaat zitten. In een shaker, in een molentje, soms in een zakje dat open scheurt met een geluid dat belooft dat het goed komt. Zout is er altijd al geweest. Dat is meteen het probleem. We vertrouwen erop zonder erbij stil te staan.

Ik las ooit dat Romeinse soldaten een toelage kregen die met zout te maken had. Salarium. Daar komt salaris vandaan. Het idee dat geld ooit wit, korrelig en onmisbaar was, stelt me gerust. Zout was macht. Wie zout had, kon eten bewaren, reizen maken, de winter doorkomen. Zonder zout geen haring, geen kaas, geen beschaving, of in ieder geval een te magere versie daarvan.

Toch zegt de dokter iets anders. Te veel zout is slecht voor je. Bloeddruk, hart, nieren. Het lichaam houdt van evenwicht en raakt van slag zodra je het te royaal strooit. Dat is vreemd, want zonder zout functioneert datzelfde lichaam ook niet. Spieren weigeren, zenuwen raken in de war. Zout is tegelijk noodzakelijk en verdacht. Zoals alles wat te belangrijk wordt.

Een beetje zout maakt eten beter. Een tomaat zonder zout is gewoon water met ambitie. Met een snufje zout wordt het ineens zomer. Zout haalt smaken naar voren die er al waren, maar zich nog niet durfden te melden. Te veel zout doet het tegenovergestelde. Het neemt de ruimte in. Dan verdwijnt de pinda, de aardappel, de tomaat. Er blijft alleen zout over.

Er is zout buiten de aarde. Op Mars zijn zouten gevonden, resten van water dat ooit vloeide. Op manen van Jupiter en Saturnus liggen zoute oceanen verborgen onder ijs. Het idee dat daar zout water klotst zonder tafels, zonder handen, zonder iemand die zegt dat het net iets te veel is, stemt me weemoedig. Alsof zout daar zijn bestemming is kwijtgeraakt. Zonder betekenis.

Een wereld zonder zout op aarde zou flauw zijn. Geen zeeën zoals we die kennen. Geen zweet na een lange dag. Geen tranen met melancholische smaak. Geen broodkorst die kraakt. Misschien gezonder. Zeker stiller. Maar ook armer.

Ik strooi nog steeds zout. Voorzichtig. Omdat zonder ook niets is. En te veel, dat weet ik sinds die paar handjes pinda’s, is minstens zo problematisch.

Elagabalus

On door DrayinDray Bosma1 reactie

Laat ik u vertellen over Elagabalus. Veertien jaar jong, keizer van het Romeinse Rijk, en daarmee jonger dan de meeste pubers die vandaag met knikkende knieën hun eerste bijbaan ingaan. Ik denk bij hem eerlijk gezegd niet zozeer aan een monster, maar aan een kind in een snoepwinkel. Alles mag. Alles kan. Niemand die echt nee zegt. En dus pak je alles tegelijk, tot je misselijk wordt en de winkel afbrandt.

Het rijk liep van mistig Brittannië tot zinderend Syrië, maar in Rome geloofde men heilig dat alles in orde bleef zolang Jupiter op zijn plek stond en iedereen zich een beetje normaal gedroeg. Elagabalus had daar geen boodschap aan. Hij heette officieel Marcus Aurelius Antoninus; een hele mond vol. Elagabalus was priester van een Syrische zonnegod en nam die god bloedserieus. Hij sleepte heilige objecten uit tempels, zette zijn eigen cultus boven Jupiter en maakte er een spektakel van. Religieuze vernieuwing mocht best, zolang die onzichtbaar bleef. Dat detail was hem ontgaan.

De Romeinse schrijvers kregen het er warm van. Cassius Dio schreef met een persoonlijk beledigde pen: jurken, make-up en pruiken. Huwelijken alsof het kortingsbonnen waren. En dan die Vestaalse maagd. Dat was heiligschennis in hoofdletters. Ik vergelijk het met een paus die bij een popupstore gaat werken. Een bedrijf vol grote ideeën, weinig regels en een bijna aandoenlijk geloof dat alles beter kan. Zet dat naast een instituut dat leeft van ritueel en traditie, en het is begrijpelijk waarom Rome collectief de zenuwen kreeg.

En dan het beruchte verhaal dat Elagabalus zijn artsen zou hebben gevraagd hem een vagina te geven. Misschien waar, misschien niet. Maar de Romeinen hadden het verhaal nodig. Het was te perfect. Een keizer die niet wist wat hij hoorde te zijn, dat was erger dan slecht bestuur. Identiteit werd schandaal, en schandaal werd geschiedenis.

Besturen kon hij inderdaad niet. Hij liet het over aan vrienden, kleineerde de Senaat en begreep het leger niet. Dat laatste is altijd fataal. De Praetoriaanse Garde trok de stekker eruit. Zijn grootmoeder, die hem op de troon had geholpen, regelde ook zijn val. Familie is handig tot het dat niet meer is.

Hij eindigde dood, samen met zijn moeder, door Rome gesleept en in de Tiber gegooid. Damnatio memoriae. Weg ermee. Alsof alles dan weer netjes werd.

Maar eerlijk is eerlijk: ik zie vooral een losgelaten kind met te veel macht en te weinig grenzen. Dat is gevaarlijk, maar ook herkenbaar. En dan denk ik aan een volwassen leider die wél weet wat hij doet, maar structureel schade aanricht. Dat is misschien wel erger. Een president van de Verenigde Staten, Donald ‘Stupidity’ Trump bijvoorbeeld, die niet uit onbezonnenheid handelt maar uit hallucinerende overtuiging, en daarbij zijn eigen volk meesleurt, splijt en verarmt. Dat voelt minder als snoepwinkel en meer als sloopbedrijf. Dan heb ik meer sympathie voor de regerende tiener Elagabalus.