Ik vind het wel verfrissend wanneer mensen buiten de gebaande paden denken. Out of the box. We hoeven niet allemaal als een kudde schapen achter elkaar aan te lopen, braaf knikkend omdat iemand met een stropdas of een witte jas iets beweert. Kritische vragen houden ons scherp. Zonder dwarsdenkers zouden we waarschijnlijk nog steeds geloven dat de aarde het middelpunt van het heelal is en dat je van tocht een verkoudheid krijgt. Al blijft dat laatste volgens mijn schoonmoeder gewoon wetenschappelijk bewezen zodra er ergens een deur openstaat.

Maar er bestaat een verschil tussen kritisch nadenken en zo ver buiten de gebaande paden raken dat je zonder zuurstoffles op de maan belandt. Dat blijkt maar weer uit de verhalen van mensen die ervan overtuigd zijn dat de eerste maanlanding nooit heeft plaatsgevonden. Volgens hen werd de hele onderneming in een studio opgenomen. De vlag wappert, terwijl er op de maan geen wind is. Op de foto’s zijn geen sterren te zien. De schaduwen lopen vreemd en wie filmde Neil Armstrong eigenlijk toen hij uit de maanlander stapte?

Het zijn vragen die op het eerste gezicht misschien slim klinken. Tot je de antwoorden leest. De vlag wapperde niet, maar bewoog doordat de astronauten de stok in de grond draaiden. Bovendien zat er een horizontale stang in om de vlag uitgestrekt te houden. De sterren ontbreken omdat de camera was ingesteld op het felverlichte maanoppervlak en de witte ruimtepakken; zwakke sterren konden daardoor niet op de foto verschijnen. Afwijkende schaduwen ontstaan door perspectief, een ongelijk oppervlak en weerkaatst zonlicht. En de camera die Armstrong filmde, zat gewoon aan de maanlander bevestigd.

Niets geheimzinnigs dus. Hooguit natuurkunde, fotografie en een vlag met een gordijnroede.

Toch vind ik het verbazingwekkend en ergens ook amusant dat mensen al die verklaringen van tafel vegen. Duizenden medewerkers zouden bij het Apollo-programma betrokken zijn geweest, maar kennelijk heeft in 57 jaar tijd niemand tijdens een verjaardag, een dronken bui of een rancuneus ontslaggesprek verklapt dat het allemaal nep was. Zelfs de Sovjet-Unie, die destijds iedere Amerikaanse misstap met liefde breed zou hebben uitgemeten, speelde dan blijkbaar keurig mee. Dat is geen complot meer, dat is uitzonderlijk goed personeelsmanagement.

Amusant blijft het alleen zolang mensen er niet volledig in doorslaan. Zodra iemand koste wat kost zijn gelijk wil halen, verandert nieuwsgierigheid in fanatisme. Dan wordt ieder tegenbewijs juist gezien als bewijs dat het complot nóg groter is. Daarmee maak je jezelf onbereikbaar voor feiten. Je onderzoekt dan niet langer of iets waar is; je zoekt alleen nog materiaal dat bevestigt wat je al besloten hebt.

Mijn mening over deze gekkies is uiteindelijk ook maar mijn mening. Ik hoef hen niet te overtuigen en zij hoeven mij niet mee te slepen naar hun filmstudio op de maan. Misschien is dat wel de kern: je eigen gelijk zou genoeg moeten zijn. Wie voortdurend eist dat de hele wereld instemt, vertrouwt zijn eigen overtuiging kennelijk toch minder dan hij doet voorkomen.

Blijf dus vooral kritisch, stel vragen en loop gerust eens tegen de kudde in. Maar kijk af en toe ook even waar je loopt. Voor je het weet val je over je eigen gelijk, en daar helpt zelfs de geringe zwaartekracht op de maan niet tegen.