Echo

Sinds afgelopen vrijdag is er een nieuw album van George Michael verkrijgbaar: The Faith Tour. Nieuw is in dit geval een betrekkelijk begrip, want de opnamen dateren uit 1988. Een tijd waarin George Michael op het hoogtepunt van zijn populariteit stond en met zijn eerste solotournee de wereld veroverde. Bijna veertig jaar later is die muziek opnieuw uitgebracht. En ja, de vinylversie staat inmiddels thuis. Sommige dingen verdienen nu eenmaal een plekje in de platenkast.

Het album bevat liveopnamen van zijn concert in het Palais Omnisports de Paris-Bercy. Nummers als Faith, Father Figure, One More Try en Careless Whisper klinken zoals ze destijds voor een enthousiast publiek werden uitgevoerd. Geen gepolijste studioversies, maar muziek met de energie, spontaniteit en sfeer van een liveoptreden. Je hoort een artiest die zijn vak verstaat. Want los van zijn commerciële succes beschikte George Michael over een uitzonderlijke stem. Een stem waarin kracht en kwetsbaarheid moeiteloos samengingen.

Natuurlijk ben ik fan van George Michael. Dat zal niemand verbazen die mijn muzieksmaak een beetje kent. En vooruit, ik moet bekennen dat er behoorlijk wat van hem in mijn vinylcollectie staat. Maar ik ben nooit iemand geweest die een artiest kritiekloos op een voetstuk plaatst. Ook George Michael niet. Ik hoef niet iedere opname fantastisch te vinden of zijn levensverhaal uit mijn hoofd te kennen. Mijn waardering zit vooral in zijn muzikale talent. Hij kon niet alleen uitstekend zingen, maar schreef en produceerde bovendien een groot deel van zijn eigen muziek. Dat verdient erkenning.

Wat dit album bijzonder maakt, heeft weinig met George Michael te maken. Het zijn de herinneringen die bepaalde nummers oproepen. Muziek heeft namelijk het merkwaardige vermogen je zonder enige waarschuwing terug te brengen naar een andere tijd. Soms naar een bepaalde plaats, soms naar een gebeurtenis of naar mensen die destijds deel uitmaakten van je leven.

Je hoeft maar een paar tonen te horen en plotseling ben je weer ergens waar je misschien al tientallen jaren niet meer bent geweest. Je herinnert je de sfeer, de mensen en soms zelfs gevoelens waarvan je dacht dat ze allang waren verdwenen. Het bijzondere is dat die herinneringen niet altijd spectaculair hoeven te zijn. Vaak gaat het juist om een volkomen alledaags moment dat zich, om onverklaarbare redenen, aan een bepaald nummer heeft vastgehecht.

En terwijl de naald over het vinyl glijdt, merk ik dat ik niet uitsluitend naar een concert uit 1988 luister. Ik luister ook naar mijn eigen verleden. Naar een periode waarin de wereld anders was, ikzelf jonger was en de toekomst nog grotendeels voor me lag. Niet dat vroeger automatisch beter was, maar sommige herinneringen worden met het verstrijken van de jaren wel waardevoller.

George Michael overleed in 2016, maar zijn muziek is gebleven. Gelukkig maar. The Faith Tour bewijst opnieuw dat goede muziek zich weinig aantrekt van de kalender. Ik geniet van dit album, van zijn stem, van de uitvoeringen en vooral van die onverwachte uitstapjes naar vroeger.

Een platenspeler heeft geen tijdmachine nodig. Soms is één omwenteling al voldoende.

Kloosterstilte

In een artikel van National Geographic las ik onlangs over de vele kloosters die Europa ooit telde. Duizenden waren het er. Eeuwenlang vormden ze centra van geloof, kennis en invloed.

Monniken kopieerden boeken, nonnen verzorgden zieken en achter dikke muren speelde zich een belangrijk deel van de Europese geschiedenis af. Van veel van die kloosters resteert tegenwoordig niet veel meer dan een herinnering, een ruïne of een gebouw met een andere bestemming.

Oorlogen, politieke veranderingen en het afnemen van religieuze roepingen hebben ervoor gezorgd dat talloze kloostergemeenschappen verdwenen. Het zette me aan het denken.

Zelf heb ik nooit een familielid in een klooster gehad. Mijn man wel. Zijn tante was een zuster, een non zoals de meeste mensen zouden zeggen. Daardoor was het kloosterleven voor hem nooit iets uit een geschiedenisboek. Het hoorde gewoon bij de familie.

Mijn eigen belangstelling voor religie begon al op de rooms-katholieke kleuterschool. Niet omdat ik toen al bezig was met grote levensvragen, maar omdat ik medelijden had met Jezus. Met Kerstmis lag hij nog als baby in een kribbe en nog voor mijn kleuterbrein het goed en wel had verwerkt, hing hij met Pasen aan een kruis. Pas later ontdekte ik dat daar geen paar maanden maar ruim dertig jaar tussen zat.

De nieuwsgierigheid bleef. Niet alleen naar geloof, maar ook naar de geschiedenis erachter. Misschien is dat de reden dat ik tegenwoordig boeken over religie lees en een cursus theologie volg. Niet omdat ik antwoorden verwacht te vinden op alle grote vragen, maar omdat ik het fascinerend vind hoe mensen die vragen al duizenden jaren blijven stellen.

Toch heb ik mezelf nooit als kloosterling gezien. Daarvoor ben ik waarschijnlijk te onrustig. Ik zie mezelf niet dagelijks op vaste tijden bidden, zwijgen of leven volgens een strak schema. Al moet ik toegeven dat het idee van rust, regelmaat en afzondering soms best aantrekkelijk klinkt.

Soms vraag ik me af wat die oude monniken van onze wereld zouden vinden. Van smartphones, sociale media en een samenleving waarin iedereen voortdurend bereikbaar is. Misschien zouden ze geschokt zijn door de drukte. Misschien zouden ze juist glimlachen en constateren dat mensen eigenlijk nauwelijks veranderd zijn. Ook wij zoeken nog steeds naar antwoorden, naar betekenis en naar de geruststelling dat we ergens bij horen.

Ik vraag me ook af hoe zij zouden kijken naar hun eigen kerk zoals die zich door de eeuwen heen heeft ontwikkeld. Naar de rijkdom, de macht, de politieke invloed en de schandalen die het vertrouwen van miljoenen gelovigen hebben beschadigd. Zouden ze teleurgesteld zijn? Boos misschien? Of zouden ze slechts constateren dat geen enkele menselijke instelling, hoe goed de bedoelingen ook waren, gevrijwaard blijft van menselijke tekortkomingen?

Toch vind ik het jammer dat zoveel kloosters verdwijnen. Niet alleen omdat het vaak indrukwekkende gebouwen zijn, maar ook omdat ze iets vertegenwoordigen wat in onze tijd steeds zeldzamer lijkt te worden. Een plek waar niet alles draait om snelheid, bereikbaarheid of prestaties. Een plek waar stilte nog een functie heeft en waar het niet vreemd is om af en toe stil te staan bij vragen waarop geen eenvoudig antwoord bestaat.

Of ik zelf ooit geschikt zou zijn geweest voor het kloosterleven? Waarschijnlijk niet. Ik functioneer beter met hardloopschoenen aan dan in een habijt. Ik voer liever een gesprek over geloof tijdens een wandeling dan in een kloostergang. En na een middag lezen over theologie kan ik net zo enthousiast worden van een oude langspeelplaat als van een boek over de geschiedenis van Almere. Iedereen heeft zijn eigen roeping, en de mijne ligt vermoedelijk niet achter kloostermuren.

Vinyl

Er zijn momenten waarop de tijd zich niets aantrekt van vooruitgang. Dat je midden in een moderne woonkamer staat, iPhone binnen handbereik, de wereld in je broekzak, en toch kiest voor iets wat kraakt, glimt en geduld vraagt. Vinyl. Plaatjes draaien. Alleen al dat woord, draaien, suggereert beweging, handwerk, aandacht. En precies daar begint het genot.
Een elpee luisteren is geen achtergrondactiviteit. Het is geen muzikaal behang terwijl je mails wegwerkt of gedachteloos door het nieuws scrolt. Nee, een plaat dwingt je tot aanwezigheid. Je pakt de albumhoes vast, vaak groter dan je hoofd, met artwork dat niet bedoeld is voor een scherm van zes inch, maar voor je handen en je blik. Je schuift het karton open, voelt papier op papier, en daar is hij. Soms klassiek zwart, soms doorzichtig, gemarmerd of felgekleurd. Muziek die je niet alleen hoort, maar ook ziet.

Het moment waarop je het vinyl uit de hoes haalt, blijft ceremonieel. Je raakt de rand aan, nooit het speelvlak, alsof je een oud manuscript behandelt. De plaat op de draaitafel, een lichte tik wanneer hij zijn plek vindt. De arm omhoog, positioneren boven de eerste groef, een kleine correctie, en dan loslaten. De naald zakt. Soms hoor je eerst stilte, soms een zachte tik, een ademhaling van het materiaal. En dan begint het. Muziek die zich niet opdringt, maar zich aandient.
Als kind wist ik niet beter. Muziek was iets wat je omdraaide. Na kant A stond je op, draaide de elpee om en ging weer zitten. Het hoorde erbij. Net als het meelezen van songteksten op de binnenhoes of het bestuderen van foto’s. Muziek luisteren was een activiteit, geen bijzaak.

Een groot deel van mijn oorspronkelijke vinylverzameling is er helaas niet meer. Die raakte ik kwijt bij het faillissement van Edo’s bedrijf. De platen lagen opgeslagen op zijn werklocatie en verdwenen daarmee uit mijn leven. Het blijft een vreemd soort verlies. Niet alleen van objecten, maar van herinneringen. Misschien verklaart dat de verzameldrift.

Met digitale muziek veranderde alles. Cd’s, mp3’s, streaming. Ik waardeer het gemak enorm. Alles altijd bij je, in perfecte kwaliteit. Maar ergens onderweg zijn we minder aandachtig gaan luisteren. We skippen sneller, luisteren half. Muziek werd vloeibaar, maar ook vluchtiger.
Vinyl doet het tegenovergestelde. Het vraagt dat je blijft zitten. Dat je luistert naar een album zoals het bedoeld is, in volgorde, met rustmomenten en spanningsbogen. Je hoort de ruimte, de warmte, soms zelfs de foutjes. Juist die imperfecties maken het menselijk.

Dit jaar wil ik sparen voor een betere platenspeler. Ook dat is ouderwets. Sparen. Bewust iets opzijleggen. Het verlengt de voorpret en maakt de aanschaf betekenisvoller. Net zoals wachten tot de naald de groef raakt, in plaats van meteen op play drukken.
Plaatjes draaien is geen nostalgie om de nostalgie. Het is vertragen. Kiezen voor beleven in plaats van consumeren. En elke keer als die naald zijn weg vindt in het vinyl, weet ik weer waarom. Muziek is niet alleen iets wat je hoort. Het is iets waar je bij moet blijven.

Elpee

Vorige week kocht ik iets wat ik eigenlijk niet nodig had: een nieuw vinyl-exemplaar van Colour by Numbers, geperst in babyblauw, alsof iemand een wolkje uit 1983 in een hoes had gegoten. Ik stond ermee in mijn handen en dacht: waarom ook niet? Misschien wel omdat ik iets zocht dat ik nog nauwelijks durfde te benoemen.

Thuis gleed de plaat uit de hoes en voelde ik een oude tinteling terugkomen. En eerlijk: ik denk dat ik ’m vooral kocht om het gevoel van mijn 16-jarige ik heel even terug te halen. De jongen die nog niet wist hoe het leven precies in elkaar zat, maar wel dat goede popmuziek overal een raam open kan zetten.

Karma Chameleon trapte af. Je kunt het proberen te vermijden, maar zodra die mondharmonica inzet, is het gedaan. Luister vooral naar het refrein, waar Jermaine Stewart meezingt, die hoge, sprankelende achtergrondzang die het nummer bijna laat huppelen. Zo’n detail dat je vroeger niet hoorde, maar dat nu alles zegt.

En dan komt Miss Me Blind. Een nummer dat altijd een beetje onderschat wordt, terwijl het juist de ruggengraat van het album vormt. Funky, strak, een tikje brutaal; alsof de band even wilde laten zien dat ze méér konden dan vrolijke radiohits. De gitaartjes snijden, de groove rolt, en Boy George zingt met een soort elegante boosheid: je mist me maar eens, lijkt hij te zeggen. Het werkt nog steeds.

Church of the Poison Mind swingt vervolgens dat Motown-achtige weekend in Londen binnen, en It’s a Miracle klinkt als een dagboek dat toevallig perfect op de maat valt. Alles klopt, maar nergens wordt het zwaar. Dat is het geheim van deze plaat: lucht. Vrolijkheid met een barstje, popmuziek die niet opdringerig wil zijn maar wel blijft hangen.

Misschien kocht ik daarom die babyblauwe persing. Niet uit noodzaak, maar om even die kleur, die tijd, en die versie van mezelf terug te horen die in de groeven verstopt zit. Ik zette de naald neer, het zachte gekraak begon, en heel even was ik weer zestien.
Met vinyl luister je niet naar de muziek; je beleeft het.

Kraakt

Ooit had ik een vinylalbum van ABBA. The Album, met een mooie, bijna stralend wit en bontgekleurde hoes. Ik koesterde het als een klein bezit dat toen groter leek dan het leven zelf. Elke keer als ik het oppakte, voelde ik de glans van de platenzaak, de geur van nieuw vinyl, en hoorde ik de stemmen van Agnetha en Frida alsof ze speciaal voor mij zongen.

Maar toen, eind jaren zeventig, kwam het ongeluk. Het opklapbed in mijn kamer, dat handige stukje meubel dat veel ruimte bespaarde, werd mijn onbewuste vijand. Het album lag erachter, vergeten, een stille getuige van mijn onhandigheid. Op een dag hoorde ik het zachte kraken dat niemand wil horen bij een LP. De plaat was gebroken, precies in tweeën. Mijn hart brak harder mee.

Hetzelfde lot trof een paar jaar later met het singletje van The Wiz Stars. In een moment van haast of onhandigheid had ik het onder mijn bagagedragers geschoven, niet wetend dat het vinyl kwetsbaarder is dan je vermoedt. Ook deze plaat was verloren, een herinnering aan hoe snel muziek kan breken als je er niet voorzichtig mee omgaat.

Tegenwoordig streamen we muziek, en daar kan werkelijk niets kapot gaan, tenzij je internet eruit ligt. Toch blijf ik ook vinyl draaien. Er is iets in de ervaring van viny; het gewicht in je handen, het zachte gekraak van de naald over de groeven, dat geen digitale kopie kan vervangen. Elke kras, elke oneffenheid, voelt als een verhaal. Misschien zelfs een beetje zoals mijn gebroken ABBA-album en The Wiz Stars-single: een herinnering aan het verleden, aan jeugdige onhandigheid en aan de charme van het fysieke.

Hoewel Spotify en Apple Music nooit zullen breken, keer ik ook wel eens terug naar mijn platenspeler. Ook heb ik later het ABBA album weer op vinyl aangeschaft, voor mij is vinyl meer is dan alleen geluid; het is een herinnering, een ritueel, en een stille, troostrijke aanwezigheid in deze gekke wereld.

Erotica

Het heeft iets magisch. Het afspelen van een langspeelplaat. Het moment van het opzetten van de naald, het wachten op het eerste krakje en het geleidelijke opbouwen van het geluid – het is een ervaring die de digitale wereld simpelweg niet kan evenaren. En dan heb ik het nog niet eens over de tastbare ervaring van de albumhoes in de handen te hebben, deze te bewonderen en de songteksten mee te lezen/te zingen.

Sinds anderhalve week luister ik heel vaak naar het album Erotica van Madonna. Toen het in 1992 uitkwam, was het een controversieel werk dat de grenzen van popmuziek opzocht. Nu, vele jaren later, heb ik het album opnieuw ontdekt.

Erotica is meer dan alleen een verzameling provocerende nummers. Het is een conceptalbum dat de donkere kant van seksualiteit verkent. Nummers als Deeper and Deeper en Why’s It So Hard zijn zowel emotioneel als fysiek. En laten we het nummer Erotica zelf niet vergeten, een song dat nog steeds de harten sneller doet kloppen.

Het grijsdraaien van dit album was een trip naar het ‘Gedachtenlaantje’. Ik zag mezelf weer als een jonge twintiger, gefascineerd door de muziek en de beelden die bij het album hoorden. Het was een tijd waarin ik mijn eigen seksualiteit aan het ontdekken, ontkennen en accepteren was.

Het was niet alleen de muziek die de ervaring zo bijzonder maakte. Het was ook het medium zelf. Het vinyl gaf de muziek een warmte en een diepte die je bij een digitale versie mist. De kleine kraakjes waren geen storende elementen, maar juist een onderdeel van het beluisteren van het album.

In een wereld die steeds digitaler wordt, is het belangrijk om af en toe stil te staan bij de schoonheid van het analoge. Het grijsdraaien van een langspeelplaat is meer dan alleen het luisteren naar muziek. Het is een ritueel, een ervaring en een herinnering aan het verleden. Hoewel ik niets tegen streamingdiensten heb, zal er altijd een speciaal plekje in mijn hart zijn voor vinyl.