Sommige mensen bouwen een muur om zich heen. Ludwig II van Beieren bouwde meteen maar een paar kastelen. Neuschwanstein, Linderhof en Herrenchiemsee waren indrukwekkende toevluchtsoorden waarin hij zich kon terugtrekken uit een werkelijkheid die hem steeds minder beviel.

Ludwig werd in 1845 geboren en was pas achttien jaar toen hij koning van Beieren werd. Een verlegen, gevoelige jongen die nauwelijks was voorbereid op het koningschap kreeg plotseling een kroon op zijn hoofd en een compleet land op zijn schouders. Zelf zou hij later zeggen dat hij veel te vroeg koning was geworden.

Hij hield van kunst, theater, oude sagen en vooral van de muziek van Richard Wagner. Dankzij Ludwigs financiële steun konden verschillende grote opera’s worden uitgevoerd en ontstond uiteindelijk het beroemde festivaltheater in Bayreuth. Toch kennen de meeste mensen hem vooral van Neuschwanstein, het sprookjeskasteel dat hoog boven de Beierse bossen uittorent.

Ludwig wilde niet alleen in een kasteel wonen. Hij wilde in een andere werkelijkheid leven. Een wereld van ridders, zwanen, koningen en helden, waarin hij zelf kon bepalen wie hij was. Overdag sliep hij steeds vaker. ’s Nachts maakte hij sledetochten door de bergen. Hij liet zelfs voorstellingen opvoeren waarbij hij de enige toeschouwer was.

Achter al die pracht zat een intens eenzame man.

Uit zijn dagboeken en brieven blijkt dat Ludwig zich aangetrokken voelde tot mannen. Tegenwoordig zouden we waarschijnlijk zonder veel omhaal zeggen dat hij homoseksueel was. In zijn eigen tijd lag dat anders. Ludwig was bovendien streng katholiek opgevoed. Zijn gevoelens botsten daardoor niet alleen met de verwachtingen van zijn familie, het hof en de samenleving, maar ook met zijn eigen geloof en geweten.

Dat vind ik misschien wel het verdrietigste aan zijn verhaal. Niet alleen dat een mens van anderen niet zichzelf mag zijn, maar dat die mens uiteindelijk ook zichzelf niet meer durft toe te staan te zijn wie hij is. Dat je je eigen verlangens bestrijdt, je gevoelens als een misstap beschouwt en voortdurend probeert te ontsnappen aan iets wat gewoon bij je hoort.

Ludwig verloofde zich met Sophie Charlotte, de jongere zus van keizerin Elisabeth van Oostenrijk, beter bekend als Sisi. De bruiloft werd meerdere keren uitgesteld en uiteindelijk door Ludwig afgezegd. Hij trouwde nooit. In plaats daarvan trok hij zich steeds verder terug in een zelfgebouwde wereld van schoonheid en fantasie.

Zijn kastelen kostten hem een fortuin. De schulden liepen op en zijn ministers vonden dat hij niet langer in staat was te regeren. In 1886 werd hij krankzinnig verklaard en afgezet. De psychiaters die dat oordeel velden, hadden hem nauwelijks of zelfs helemaal niet persoonlijk onderzocht.

Een dag later werd Ludwig samen met zijn psychiater dood gevonden in de Starnberger See. Of hij zichzelf van het leven beroofde, probeerde te vluchten of werd vermoord, is nooit met zekerheid vastgesteld. Hij was pas veertig jaar oud.

Zijn kastelen worden tegenwoordig door miljoenen mensen bewonderd. Wat ooit gold als bewijs van zijn waanzin, behoort nu tot het belangrijkste culturele erfgoed van Beieren. Maar achter iedere toren en iedere vergulde zaal zie ik vooral een man die een sprookjeswereld nodig had omdat er in de echte wereld geen veilige plaats voor hem bestond.

Hij kon alles laten bouwen wat hij wilde, behalve een leven waarin hij zichzelf mocht zijn.