Laatst bleef ik tijdens het zappen hangen bij National Geographic. Een programma over mythische wezens. Weerwolven, vampiers en ander gespuis dat vooral na zonsondergang actief schijnt te zijn. Normaal denk ik dan aan een vermakelijke griezelfilm. Nu ging het over de oorsprong van de verhalen. En die bleek minstens zo opmerkelijk als de wezens zelf.

Waar kwamen al die verhalen eigenlijk vandaan? Eeuwen geleden was de wereld een stuk onverklaarbaarder. Ziekten, vreemd gedrag, misoogsten, plotselinge sterfgevallen. Had men ergens geen verklaring voor, dan werd er een bovennatuurlijke oorzaak bij verzonnen. Een vampier, bijvoorbeeld. Of een weerwolf. Probleem opgelost. Althans, voor degene die het verhaal bedacht.

Bijzonder vond ik het stuk over de heksenvervolgingen. Vooral vrouwen werden van hekserij beschuldigd. Mannen kregen onder meer het stempel weerwolf opgedrukt. Mannen die zich vreemd gedroegen, buiten de gemeenschap vielen of, zo werd er fijntjes bij vermeld, niet van jonge vrouwen konden afblijven. Dat laatste bleef hangen. Een man die zijn handen niet thuis kon houden was dus geen ordinaire viespeuk, maar mogelijk een bloeddorstig monster. Je moet er maar opkomen.

Het griezeligste aan die geschiedenis zijn niet de weerwolven of heksen. Het zijn de mensen die er heilig in geloofden. Uit angst voor het onbekende werd een hele groep verdacht gemaakt, buitengesloten, vervolgd en soms vermoord. Een beschuldiging was genoeg om iemand het leven onmogelijk te maken. Bewijs? Ach. Daar werd niet altijd even moeilijk over gedaan. Wie eenmaal als heks was aangewezen, kon maar beter hopen dat de buren een goede dag hadden.

Inmiddels zijn we honderden jaren verder. We hebben wetenschap, onderwijs, medische kennis en toegang tot ongeveer alle informatie die de mensheid ooit verzamelde. Je zou denken dat het geloof in heksen en weerwolven definitief naar het rijk der fabelen was verwezen. Maar nee hoor.

Er zijn nog altijd mensen die overtuigd zijn dat heksen echt bestaan. Gelukkig eindigen ze niet meer massaal op de brandstapel. Sterker, het verschijnsel nam een wonderlijke wending. Nu roepen mensen zichzelf vrijwillig uit tot heks, vampier of ander mythisch wezen.

Ik vermoed dat sommigen hun leven zo slaapverwekkend vinden dat een bovenaardse identiteit ineens aanlokt. Waarom jezelf voorstellen als administratief medewerker als je ook een eeuwenoude heks kunt zijn? Het geeft een verjaardag ongetwijfeld extra gespreksstof.

De weerwolf is een ander verhaal. Vertelt iemand mij in alle ernst dat hij bij volle maan in een harig beest verandert, dan lach ik hem waarschijnlijk vierkant uit. Hooguit adviseer ik een goede tondeuse.

Natuurlijk mag iedereen geloven wat hij wil. Het zal me een zorg wezen. Maar ik had gehoopt dat de mensheid in al die eeuwen niet alleen technisch was gevorderd, maar ook slimmer was geworden.

Misschien zijn we minder ver van de middeleeuwen verwijderd dan we denken. Alleen is de brandstapel vervangen door de cancelcultuur.